Spring naar content
Naar alle interventies

Back2Basics

De Back2Basics interventie bestaat grofweg uit het betrekken en activeren van leden, het collectief reflecteren op de positionering van de vereniging en het organiseren van individueel eigenaarschap in de procesmatige ontwikkeling van de vereniging. Met ondersteuning van een procesbegeleider uit het Back2Basics netwerk wordt een proces in de vereniging op gang gebracht waarin verenigingsleden samen de huidige situatie van de vereniging onderzoeken en de toekomstige situatie van de vereniging vormgeven en realiseren. Gaandeweg wordt de ledenbetrokkenheid vergroot en aan het einde wordt op het gezamenlijk proces gereflecteerd.

Uit eerder onderzoek weten we dat sporters bij een sportvereniging langer sporten, minder blessures oplopen en dat sporten bij een vereniging bijdraagt aan sociale cohesie. Sociale cohesie in de maatschappij is belangrijk omdat het zorgt voor collectief bewustzijn, gelijke waarden en normen en het gevoel geeft ergens bij te horen (Saint-Martin, 2003). Met andere woorden, verenigingen vervullen in potentie een belangrijke maatschappelijke rol.

Echter, tegenwoordig heeft ongeveer 14% van de sportverenigingen moeite met het werven en vasthouden van commissieleden en bestuursleden. En ongeveer 24% heeft onvoldoende (geschoolde) trainers (Jaarbericht Verenigingsmonitor, 2017). Door deze ontwikkelingen hebben verenigingen steeds meer moeite om het hoofd boven water te houden (Balduck, 2015) (Inglis, 1994) (Doherty, 2009).

Waar men vroeger alleen kon sporten bij de “amateursportvereniging” zien we dat steeds meer Nederlanders kiezen voor “commerciële” alternatieven. Het aantal leden van bijvoorbeeld goedkope fitnessketens is de afgelopen jaren toegenomen, terwijl het aantal leden bij sportverenigingen is gedaald (Verenigingsmonitor, 2016). Op dit moment sport ongeveer 31% van de Nederlanders bij een sportvereniging (Rapportage Sport, 2018). Daar bovenop is het niet langer vanzelfsprekend om als lid van een vereniging een actieve bijdrage te leveren aan verenigingsdoelstellingen. Leden zijn minder bereid structureel vrijwilligerswerk te vervullen (Sportakkoord, 2018) (Berger-Schmitt, 2000) (Bollen, 1990) (Putnam, 1993). Het lidmaatschap van verenigingen is zo je wilt ‘instrumenteler’ van aard geworden (Lorentzen, 2007). Dit fenomeen beperkt zich niet tot een geografisch gebied maar is het gevolg van maatschappij brede trends zoals verzuiling, individualisering en digitalisering (Enjolras, 2002).

Van oudsher kenmerkten verenigingen zich juist als dé plek waar gelijkgestemden elkaar vonden en waarbij iedereen zich als vanzelfsprekend sterk verbonden voelde. En waarbij iedereen, op vrijwillige basis, bereid en gewillig was bij te dragen aan de vereniging (van Bottenburg, 2012) (Cuskelly, 2004). Een kwart van de sportverenigingen in Nederland heeft nog altijd ‘zijn eigen organisatie op orde, zorgt voor regulier sportaanbod en vervult daarnaast een bredere maatschappelijke functie’ (Mulier instituut, 2018). Maar tegenover deze verenigingen met een hoge ledenbetrokkenheid staan verenigingen met een minder krachtige organisatie waarvoor geldt dat zij onvoldoende aansluiten bij interne behoeften en externe ontwikkelingen. Wat opvalt is dat de verschillen tussen verenigingen met een lage- en hoge ledenbetrokkenheid nog nooit zo groot zijn geweest (Kuperus, 2005) (Smink, 2011) (van Bottenburg, 2012).

Voor duurzame ontwikkeling van die verenigingen die laag scoren ledenbetrokkenheid is een procesmatige aanpak gewenst. Echter, slechts drie op de vijf verenigingen (62%) heeft de afgelopen vier jaar doelstellingen of plannen op papier heeft gezet met betrekking tot het functioneren van de vereniging of het organiseren van activiteiten (Mulier instituut, 2018).

Back2Basics is bedoeld voor verenigingen met een wens om hun ledenbetrokkenheid te vergroten en zodoende de vereniging sterker te maken.

De leden van sportverenigingen die bereid (zouden) zijn een bijdrage te leveren aan (doelstellingen van) de vereniging waar zij lid van zijn. Het gaat daarbij om alle leden van de vereniging, hieronder vallen o.a. de kaderleden, commissieleden, bestuursleden en actief sportende leden.

Hoofddoel

Doel van Back2Basics is om de betrokkenheid van leden te verhogen bij sportverenigingen door een proces op gang te brengen waarbij verengingsleden systematisch worden uitgenodigd mee te denken en te doen in de ontwikkeling van hun vereniging. Verenigingen met een hogere ledenbetrokkenheid zijn beter in staat om leden te werven, leden langdurig(er) aan de sportvereniging te binden en te betrekken en activeren omtrent het functioneren van de vereniging. Na afloop van de Back2Basics-interventie heeft de vereniging, en hebben haar leden, inzicht gekregen in de identiteit en het functioneren van hun vereniging. Zij hebben een visie voor de toekomst, een vergroot reflectief vermogen en vertrouwen in het eigen kunnen ontwikkeld. Bovenstaande blijkt uit activiteiten die zij uitvoeren om de gezamenlijk geformuleerde ambities te bewerkstelligen. Uiteindelijk zijn zij als collectief in staat in te spelen op interne behoeften en externe ontwikkelingen van de vereniging.

Subdoel

De volgende subdoelstellingen voor de vereniging, en haar leden, zijn geformuleerd:

1. Verwoorden: Verenigingsbestuursleden hebben een eenduidige hulpvraag geformuleerd

a) Bestuursleden hebben inzicht in het verhaal (de vraag achter de vraag) van de vereniging.

b) Bestuursleden hebben een groep voortrekkers gemobiliseerd binnen de vereniging.

c) Bestuursleden hebben een procesplan ontworpen op basis van de 5 fases (5 V’s).

2. Verdiepen: Verenigingsleden hebben inzicht in het functioneren en de identiteit van de vereniging

a) Verenigingsleden hebben inzicht in het functioneringsprincipe van de vereniging.

b) Verenigingsleden hebben inzicht in de karaktereigenschappen, het onderscheidend vermogen en de cultuur van de vereniging.

3. Verbeelden: Verenigingsleden hebben hun gezamenlijke ambitie in een gemeenschappelijke visie geformuleerd

a) Verenigingsleden hebben inzichtelijk gemaakt welke mogelijkheden er zijn in het ontwikkelen van de vereniging.

b) Verenigingsleden hebben een gemeenschappelijke visie (gewenste realiteit) voor hun vereniging vastgesteld.

c) Verenigingsleden hebben inzichtelijk wat zij op basis van de kracht en mogelijkheden van de vereniging zouden willen doen om de gemeenschappelijke visie (gewenste realiteit) te bewerkstelligen.

4. Vormgeven: Verenigingsleden hebben hun gemeenschappelijke visie in een actieplan geformuleerd

a) Verenigingsleden hebben de benodigde activiteiten waarop zij vanuit het DNA (de kracht van de vereniging) naar de gewenste realiteit van de vereniging komen helder geformuleerd in een actieplan.

b) Verenigingsleden concretiseren hun eigenaarschap door een rolverdeling te maken met betrekking tot het actieplan.

5. Verwezenlijken en evalueren: Verenigingsleden hebben hun actieplan gerealiseerd en geëvalueerd op het ontwikkelvermogen van de vereniging.

a) Verenigingsleden hebben zicht op de voortgang van de uitvoering van het actieplan.

b) Verenigingsleden hebben de acties uit het actieplan uitgevoerd.

c) Verenigingsleden hebben zicht op het resultaat (effect op verenigingsfunctioneren) van het uitgevoerde actieplan.

d) Verenigingsleden hebben het gezamenlijk doorlopen actieplan geëvalueerd.

e) Verenigingsleden hebben het besef dat zij bij hebben gedragen aan de ontwikkeling van de vereniging.

f) Verenigingsleden hebben gereflecteerd op de gezamenlijke ontwikkeling van hun vereniging.

Opzet van de interventie

Voor de werving van sportverenigingen voor de interventie en borging van de interventie zie hoofdstuk 2 paragraaf ‘Implementatie’.

De opzet voor het uitvoeren van de interventie kent vijf fases die zijn gebaseerd op de 5 V’s van de AI-benadering. Het aantal contacten per fase is afhankelijk van de hulpvraag van de vereniging en het procesplan dat wordt opgesteld met de betrokken bestuursleden van de vereniging. De duur van de interventie kent een doorlooptijd van gemiddeld 1 jaar en gemiddeld zijn er 32 uren beschikbaar voor de procesbegeleider om de begeleiding vorm te geven. De intensiteit en duur van de geboden procesbegeleiding is echter sterk afhankelijk van de vraag van de vereniging.

Naast de fysieke bijeenkomsten onderhoudt de procesbegeleider tussen de bijeenkomsten contact met minimaal 1 persoon binnen de vereniging om de bijeenkomsten voor te bereiden.

Binnen elke ‘fase’ heeft de procesbegeleider verschillende instrumenten tot zijn beschikking om de doelgroep optimaal te betrekken en hen hun eigen vragen en antwoorden te laten formuleren. Borging van het lerend vermogen binnen de vereniging staat centraal in fase 5 en betreft de monitoring op de uitvoering van activiteiten in het actieplan van de vereniging én het reflecteren op de zelfstandigheid waarmee de verenigingsleden dit actieplan uitvoeren.

Locaties en Uitvoering

Locatie
De interventie wordt doorgaans uitgevoerd op locatie bij de betreffende sportvereniging. Wanneer zij niet over ruimtes beschikken is de vereniging verantwoordelijk voor de ruimtes waar de bijeenkomsten plaatsvinden. Deze ruimtes dienen groot genoeg te zijn voor het aantal leden dat afkomt op deze bijeenkomsten, ook dient een beamer aanwezig te zijn.

Uitvoering / begeleiding van de interventie
De uitvoering wordt begeleid door +/- 100 procesbegeleiders uit het Back2Basics-netwerk met landelijke dekking. Waar nodig kunnen zij expertise van buitenaf inschakelen. Dit is afhankelijk van de gezamenlijke invulling die wordt gegeven aan het beantwoorden van de hulpvraag van de vereniging.

Het Back2Basics-netwerk is bekend bij sportbonden (zoals de KNVB en NOC*NSF). Naast het contact via de bonden is informatie over het netwerk en de interventie ook te vinden op de website van Back2Basics.

Een verenigingsbestuurder benadert zijn/haar sportbond of leden uit het Back2Basics-netwerk wanneer:

  • Een concrete vraag binnen de vereniging leeft die betrekking heeft op het verbeteren van het functioneren van de vereniging.
  • Meer algemene ondersteuning gewenst is bij het ontwikkelen van de vereniging.

Aan de hand van bovenstaand model wordt bepaald wat voor soort professional nodig is om de vereniging te ondersteunen. Er zijn twee variabelen waar rekening mee wordt gehouden in dit model; het proces (hoe wordt iets opgepakt) en de inhoud (wie bepaalt). Afhankelijk van de hulpvraag van de vereniging kan er gekozen worden om te ‘begeleiden’ of te ‘leiden’. Een procesbegeleider wordt ingezet wanneer de vraagstelling te maken heeft met de corebusiness van de vereniging en waarbij het begeleiden van de vereniging richting het vergroten van de ledenbetrokkenheid essentieel is. Contra-indicaties, om direct te kunnen beginnen, zijn bestuurlijke instabiliteit of directe financiële nood. De procesbegeleider besluit op basis van de intake met het bestuur.

Om de continuïteit en kwaliteit in de uitvoering en evaluatie, ook op grotere schaal, te bewaken is met procesbegeleiders en verenigingsbestuurders een kwaliteitszorgsysteem, met daarin het gedigitaliseerde verenigingskompas, ontwikkeld. De belangrijkste hoofdstappen en activiteiten van de procesbegeleiding staan hierin opgenomen. Inclusief de omschrijving van de activiteit, wat daarvan het resultaat is, welke ondersteunende instrumenten beschikbaar zijn en op welke criteria de activiteit wordt gemonitord. Verenigingsleden kunnen hiertoe, in afstemming met de procesbegeleider, toegang krijgen.

Informatie op verenigingsniveau is ook te ontsluiten op geaggregeerd niveau en vereniging overstijgende analyses en inzichten worden vanaf de tweede helft van 2019 gebruikt voor de doorontwikkeling van het Back2Basics concept.

De volgende materialen zijn beschikbaar voor de uitvoering, werving en evaluatie van de interventie:

1. Werving
c. http://www.back2basics.nl/
d. Back2Basics posters en Back2Basics video’s

2. Uitvoering
d. Back2Basics Verenigingskompas: Handreiking en kwaliteitskader voor procesbegeleiding.
e. Back2Basics Toolbox: Instrumenten en methodieken die zijn gebaseerd op de AI-benadering die procesbegeleiders/verenigingsleden kunnen inzetten om verenigingsleden te betrekken.
f. KNVB Assist Tool: Onderzoekstool die door verenigingsbestuurders gebruikt kan worden en waarin kant-en-klare onderzoeksmogelijkheden zijn opgenomen zoals ledentevredenheidsonderzoeken.

3. Evaluatie
c. Monitoringsvragen per activiteit in het Verenigingskompas (kwaliteitskader en handreiking)
d. Formulieren om het actieplan, de ledenbetrokkenheid en de procesbegeleiding te evalueren.

Belangrijke documenten

Organisatie

Contactpersonen

Beoordeling / erkenning

  • Goed onderbouwd
Dit is een erkende interventie