Spring naar content
Naar alle interventies

Samen Sportief in Beweging

Samen Sportief in Beweging (SSiB) is een gecombineerde leefstijl interventie (GLI) gericht op mensen met een gewichtsgerelateerd gezondheidsrisico ter bestrijding van overgewicht en obesitas waarbij de deelnemers gedurende twee jaar begeleid worden door een leefstijlcoach. Na de intake zijn er 2 fases van een jaar: de begeleidingsfase en de onderhoudsfase (zie verder Aanpak). De sessies worden op maat aangeboden in samenwerking met een beweegprofessional, voedingsprofessional en sportaanbieders van laagdrempelig aanbod uit de buurt. Tijdens de cursus SSiB wordt op buurtniveau een daadwerkelijke verbinding gelegd tussen zorgverlening, welzijn en sport- en beweegaanbod. In de onderhoudsfase van 12 maanden die daarop volgt monitort de leefstijlcoach de voortgang en coacht en begeleidt de deelnemers op generieke en persoonlijke doelen in individuele consulten en groepsbijeenkomsten.

Door middel van verwijzing door de huisarts biedt SSiB voor een intermediaire doelgroep (praktijkondersteuners, paramedici, activeringscoaches en welzijnswerkers) een goede mogelijkheid om cliënten met een leefstijlprobleem toe te leiden naar laagdrempelig sport- en beweegaanbod in combinatie met voedingsvoorlichting. SSiB is uitermate geschikt voor mensen met een lage sociaal economische status, die te kampen hebben met gezondheidsachterstand.

Meer informatie op: www.gezondeleefstijlcompany.nl

Het percentage Nederlanders dat overgewicht heeft, is de afgelopen jaren sterk gestegen: in 1990 was de prevalentie van overgewicht 35.1% (CBS Gezondheidsenquête) en in 2017 is dit percentage gestegen tot 48.8%. Bijna de helft van de Nederlanders heeft overgewicht (Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor CBS i.s.m. RIVM). Het percentage mensen met obesitas is in dezelfde periode gestegen van 6.2% naar 13.9% (volksgezondheidenzorg.info).

Overgewicht en ernstig overgewicht (obesitas) verhogen het risico op verschillende chronische

aandoeningen, waaronder diabetes mellitus type 2 (DM II), hart- en vaatziekten, verschillende soorten kanker en aandoeningen aan de galblaas en het bewegingsstelsel. Mensen met overgewicht hebben daarnaast meer kans op psychosociale problemen zoals eenzaamheid en depressie (Visscher et al., 2012). Het risico op deze aandoeningen wordt groter naarmate de BMI of buikomvang toeneemt. Daarnaast beoordelen mensen met overgewicht hun eigen gezondheid ook negatiever dan mensen zonder overgewicht.

Onafhankelijk van overgewicht en lichaamssamenstelling heeft ook inactiviteit een grote invloed op diverse chronische aandoeningen, waaronder hart- en vaatziekten en DM II . In Nederland voldeed ongeveer 44% in 2017 aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (RIVM, 2017). Deze norm geeft aan dat volwassenen minimaal 2,5 uur per week matig intensief zouden moeten bewegen.

De gevolgen van overgewicht en inactiviteit hebben ook effecten op kosten voor de maatschappij. Zo is de prevalentie van diabetes gestegen van 2,1% van de bevolking in 2000 tot 3,7% in 2017. Die stijging is toe te schrijven aan de stijging van DM II, die vier keer zo vaak voorkomt als type 1 (CBS-statline, 2018). De directe zorgkosten voor diabetes (type 1 en 2) bedragen 1,6 miljard euro per jaar in 2015. Tevens zijn er maatschappelijke kosten voor arbeidsongeschiktheid, ziekteverzuim en gezondheidszorg, die gerelateerd zijn aan overgewicht (volksgezondheidenzorg.info, .

De prevalentie van overgewicht hangt samen met een aantal persoonskenmerken, zoals geslacht, opleiding en sociaal economische status. Zo komt overgewicht vaker voor mannen (52.1%) dan bij vrouwen (45.5%). Overgewicht komt ook vaker voor bij laagopgeleiden, dan bij hoogopgeleiden, zowel onder mannen als vrouwen. Zo is het percentage overgewicht onder mannen tussen de 45 en 64 jaar met een lage opleiding 67.1% en met een hoge opleiding 54.7%. Bij vrouwen verschillen deze percentages van 61.8% onder laagopgeleiden tot 42.2% onder hoog opgeleiden . Ditzelfde patroon is gevonden voor mensen met een lage sociaal economische status . Ondanks dat er goede gecombineerde Leefstijlinterventies zijn, die gericht zijn op het terugdringen van overgewicht, effectief zijn en vergoed worden door de basisverzekering, zijn deze niet gericht op deze specifieke doelgroep van mensen met een lage sociaal economische status .

Het is daarom van belang om laagdrempelig aanbod te bieden aan mensen met een lage sociaal economische status en overgewicht. Hiermee kunnen gezondheidsverschillen worden tegengegaan.

De uiteindelijke doelgroep van Samen Sportief in Beweging (SSiB) zijn volwassenen (18-80 jaar) met een matig of sterk verhoogd gewichtsgerelateerd gezondheidsrisico (gebaseerd op de Zorgstandaard Obesitas (PON, 2010) en hebben:

  • een BMI tussen 25 en 30 kg/m2 i.c.m. een grote buikomvang (>88cm (vrouwen) of >102cm (mannen))
  • een BMI tussen 30 en 35 kg/m2 ongeacht buikomvang, ongeacht co-morbiditeit*;
  • een BMI tussen 35 en 40 kg/m2 ongeacht buikomvang, maar zonder co-morbiditeit*;
  • een ongezond beweeg- en eetpatroon;
  • een slechtere gezondheidsbeleving dan gemiddeld;
  • gezondheidsklachten gerelateerd aan leefstijlproblematiek;
  • voldoende kennis van de Nederlandse taal om te communiceren;
  • voldoende (extrinsieke) motivatie om deel te nemen aan alle lessen van de cursus;

De mensen zijn gemotiveerd maar de vaardigheden ontbreken om zelf de regie in handen te nemen. Ze zoeken daarom ondersteuning bij het aannemen van een gezonde leefstijl. SSiB is uitermate geschikt voor mensen met een lage sociaal economische status, die te kampen hebben met gezondheidsachterstand.

*Co-morbiditeit: hypertensie, dyslipidemie, diabetes, cardiovasculaire aandoeningen, artrose en slaap apneu.

Samen Sportief in Beweging draagt bij aan verbinding van de sectoren eerstelijnsgezondheidszorg, welzijn en (laagdrempelig) sport- en beweegaanbod en heeft om die reden intermediaire doelgroepen die de uiteindelijke doelgroep wijst op de interventie en bijstaat. Dit zijn:

  1. huisartsen en zorgverleners in de eerstelijnszorg (praktijkondersteuner (POH), leefstijlcoach, beweegprofessionals, voedingsprofessional);
  2. welzijnspartijen en maatschappelijke ondersteuningsdiensten (activeringscoaches, welzijnswerkers);
  3. buurtsportcoaches, sportregisseurs.

In alle gevallen is een specifieke doorverwijzing van de huisarts of praktijkondersteuner noodzakelijk om voor deelname aan de GLI in aanmerking te komen.

Het doel is dat deelnemers na afloop een gezonder gewicht hebben en dat kunnen behouden, door een structurele aanpassing van hun beweeg- en eetpatroon.

Dit wordt bereikt door een vergroting van hun bewustzijn ten aanzien van hun beweeg- en eetpatroon, een vergroting van hun motivatie om daar iets aan te doen en een vergroting van hun actietendens om dit te veranderen.

Locaties en Uitvoering

SSiB is zo ontwikkeld dat organisaties binnen de sector zorg, welzijn en sport- en beweegaanbod in heel Nederland de interventie kunnen uitvoeren. Er wordt een samenwerkingsverband op wijkniveau gevormd, waarin zowel zorgverleners, welzijnswerkers als sport- als beweegaanbieders participeren. Eén organisatie levert de organisator van de interventie. Voorbeelden zijn een zorggroep, een praktijk voor diëtiek, een gezondheidscentrum, een fysiotherapiepraktijk, een welzijnsorganisatie of een sportvereniging.

De basiscursus wordt uitgevoerd op een locatie die geschikt is voor ten minste 10-15 personen om tegelijkertijd te sporten. Veelal wordt de eerste drie weken tijdens het beweeggedeelte van de cursus (door de beweegprofessional) getraind in de oefenruimte van de beweegprofessional. Ook kan gekozen worden voor een andere geschikte sportlocatie in de wijk (bijvoorbeeld gymzaal of sportschool). Daarna wordt zo veel mogelijk overgestapt op de locatie van de sportaanbieders die de cursus geven.

De voedingslessen kunnen op dezelfde locaties worden gegeven, maar ook in de praktijk van de voedingsprofessional.

De leefstijlcoach en beweegprofessional en/of de leefstijlcoach en voedingsprofessional kunnen verenigd zijn in één persoon. De begeleiding door de leefstijlcoach kan plaats vinden in en rondom de praktijk van de huisarts, beweegprofessional, fysio-/oefentherapeut, voedingsprofessional, sport- en beweegaanbieders of welzijnsorganisaties.

De interventie is bij uitstek geschikt om landelijk ingezet te worden. Voor een succesvolle implementatie moeten zowel uitvoerende als verwijzende professionals alle benodigde informatie hebben.

De interventie heeft met het ondertekenen van de licentieovereenkomst tussen organisator en de interventie eigenaar een systeem voor de overdracht en borging. Implementatie van de interventie kan na ondertekening van die overeenkomst en het volgen de introductie over de interventie op gang komen door het volgen van de uitgegeven handleiding voor de organisator en zorg- en sportprofessionals, de draaiboeken voor de betrokken beweeg- en voedingsprofessionals, en de toolkit met de benodigde formulieren en vragenlijsten.

Omdat de basiscursus (voor einddoelgroep) kort is is een optimale afstemming belangrijk tijdens de basiscursus maar ook tijdens de begeleiding en follow-up door de leefstijlcoach. De introductiescholing, die voor de start van de interventie gegeven wordt aan het samenwerkingsverband (minimaal leefstijlcoach, beweeg- en voedingsprofessional), draagt bij aan de benodigde afstemming tussen de verschillende betrokken professionals.

De website (www.gezondeleefstijlcompany.nl) dient ter ondersteuning van deelnemers, uitvoerders, aanbiedende organisaties en verwijzers bij de oriëntatie op de GLI SSiB. Voor al deze partijen is hier informatie te vinden die relevant is voor deelname aan, uitvoering van en verwijzing naar de interventie, zodra opname in de basis zorgverzekering mogelijk is.

Afhankelijk van de wens van de organisatie die met de cursus aan de slag wil, kan de interventie eigenaar extra ondersteunen. Denk hierbij aan de inhuur van expertise, extra deskundigheidsbevordering voor uitvoerenden of aanpassing van het projectplan aan de lokale behoefte met suggesties voor de te betrekken partijen en organisatiestructuur.

Samen Sportief in Beweging is een zorgvuldig opgezette gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) is geschikt voor mensen met een lage sociaal economische status. De interventie bevat gedetailleerde en uitgebreide materialen en er wordt gericht ondersteuning geboden bij het opstarten en uitvoeren van de interventie. Twee voor- en nametingen naar de effecten van de interventie laten positieve resultaten zien op gewicht, BMI en ervaren gezondheid. De effecten van de aanpassingen die gedaan zijn voor de GLI dienen goed gemonitord te worden, zowel op implementatieaspecten (bereik) als effectiviteit.

 

Belangrijke documenten

Uitgebreide beschrijving (pdf)

Beoordeling / erkenning

  • Eerste aanwijzingen voor effectiviteit
Dit is een erkende interventie