Spring naar content

Beweegrichtlijnen voor volwassenen met chronische aandoeningen

In Duitsland zijn, in tegenstelling tot Nederland, beweegrichtlijnen afgeleid voor 18-65-jarige volwassenen met chronische aandoeningen. Die richtlijnen zijn in de basis dezelfde als de richtlijnen voor gezonde volwassenen. Er zijn enkele aanvullingen:

  • Volwassenen met chronische aandoeningen dienen regelmatig te bewegen om effect te hebben op de gezondheid.
  • Voor mensen die volledig inactief zijn is iets meer activiteit al positief (dit wordt ook bij de Nederlandse richtlijnen genoemd).
  • Tijdens perioden waarin de aanbevelingen door ziekte of beperkte fysieke mogelijkheden niet gehaald kunnen worden, geldt de aanbeveling om zo veel mogelijk te bewegen als waartoe patiënten in staat zijn.

Diabetes type 2

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten:

  • Verbeterde glykemische controle.
  • Minder risico op cardiovasculaire complicaties.
  • Verbeterde bloeddruk.
  • Verbeterd bloedcholesterol.
  • Verbeterde fitheid.

Mechanisme in het kort:

  • Langer achter elkaar bewegen verhoogt het opnemen en transporteren van glucose in de skeletspieren.
  • Training van de bovenbeenspieren verhoogt de spierkracht en vergroot de omvang van de quadriceps. Dit leidt tot een grotere hoeveelheid insulinereceptoren waardoor de gevoeligheid voor insuline stijgt.
  • Door beweging verhogen de β-cellen van de alvleesklier de insulinesecretie.

Contra-indicaties en waarschuwingen:

  • Bewegingsactiviteiten waarbij een hypo kan leiden tot levensgevaarlijke situaties kunnen beter achterwege gelaten worden. Bijvoorbeeld: diepzeeduiken, bergbeklimmen, parachutespringen, surfen, auto-, motor- en vliegsporten en in je eentje zwemmen, kanoën of roeien. 
  • Bij complicaties als oog- of nierafwijkingen, slagadervernauwing of neuropathie kan beter eerst worden overlegd met een behandelend arts voordat er wordt meegedaan aan activiteiten.
  • Adviseer bij gebruik van insuline of SU om altijd druivensuiker bij de hand te houden bij het bewegen, om een hypo te voorkomen.

Specifieke aanbevelingen voor bewegen:

  • 3-15 minuten bewegen ná de maaltijd heeft verhoudingsgewijs een groot effect op de glykemische regulatie.
  • Regelmatig krachttraining (oefeningen) doen, dit kan ook in de vorm van sporten.
  • Geschikte sporten zijn bijvoorbeeld joggen, wandelen, nordic walking, zwemmen, schaatsen, aerobics, dansen, roeien en fietsen.

Lees voor extra informatie de Module Bewegen voor mensen met (een hoog risico op) diabetes type 2 van de Nederlandse Diabetes Federatie.

Hart- en vaataandoeningen: coronaire hartziekte

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten:

  • Gereduceerde mortaliteit. 
  • Verbeterde bloedstroom.
  • Verbeterde kwaliteit van leven. 
  • Lagere kans op ziekenhuisopname.
  • Verbeterd bloedcholesterol.

Vooral aerobe training (gericht op uithoudingsvermogen) en indien mogelijk intervaltraining (afwisselend intensief met minder intensief) wordt aangeraden. Het is belangrijk dat de patiënt tijdens het sporten in staat blijft om een gesprek te voeren, dus de intensiteit is matig.

Mechanisme in het kort:

  • Door bewegen is er een verhoogde afbraak van bloedstolsels en een afname van bloedplaatjesaggregatie.
  • Beweging verbetert de bloeddrukregulatie, coronaire vasodilatatie en het lipidenprofiel in het bloed.  
  • Door fysieke activiteit is er een verhoogde hartslagvariabiliteit en verbeterde autonome toon (werking via autonome zenuwstelsel).

Contra-indicaties en waarschuwingen:

  • Patiënten met chronische hartaandoeningen doen er goed aan met de cardioloog te overleggen en een inspanningstest te doen voordat ze instappen in een trainingsprogramma.Verder is het belangrijk dat het trainingsprogramma op maat wordt gemaakt en dat patiënten goed worden begeleid. 
  • Minder geschikt zijn sporten en bewegingsactiviteiten waarbij de hartslag hoog op kan lopen en waarbij spieren verzuren. Bijvoorbeeld intensieve wedstrijdsporten zoals voetbal, basketbal en zware krachttraining. Als er klachten zijn zoals vermoeidheid (meer dan normaal), duizeligheid, beklemming op de borst en hartritmestoornissen, zijn ook minder intensieve teamsporten zoals volleybal niet zo geschikt.

Andere acute contra-indicaties zijn:

  • Acuut coronair syndroom (AMI of instabiele angina), tot de toestand ten minste 5 dagen stabiel is geweest.
  • Kortademigheid in rust. 
  • Pericarditis, myocarditis, endocarditis.
  • Symptomatische aortaklepstenose.
  • Ernstige hypertensie; systolische bloeddruk >180 mmHg of diastolische bloeddruk >105 mmHg.
  • Koorts of andere niet-cardiale ziekte.

Specifieke aanbevelingen voor bewegen:

  • Geschikte sporten zijn onder meer hardlopen, lopen, zwemmen en fietsen.
  • Indien mogelijk en alleen onder professionele begeleiding: hoge intensiteit interval training (HIIT)

Hart- en vaataandoeningen: hartfalen

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten:

  • Lager risico op ziekenhuisopname.
  • Verbeterde kwaliteit van leven.
  • Verbeterde loopfunctie.
  • Verbeterde fitheid.

Mechanisme in het kort:

  • Door beweging worden degeneratieve processen in het lichaam tegengegaan, zoals het verlies van spiermassa en minder krachtig worden van de spieren.
  • Toename van het slagvolume van het hart en arteriële compliantie (mate van rekbaarheid).
  • Door beweging kan het groter worden van het hart als gevolg van hartfalen worden tegengegaan.

Contra-indicaties en waarschuwingen:

Patiënten met hartfalen doen er goed aan met de cardioloog te overleggen en een inspanningstest te doen voordat ze instappen in een trainingsprogramma. 

Absolute contra-indicaties zijn:

  • Toename van kortademigheid of nieuw optredende kortademigheid in rust gedurende 3-5 dagen.
  • Ischemie bij lage inspanning (<2 METS/50W).
  • Acute ziekte of koorts.
  • Recente trombo-embolie.
  • Actieve pericarditis of myocarditis.
  • Matig tot hevige aortaklepstenose.
  • Hartaanval in de voorgaande 3 weken.
  • Nieuw voorkomende atriumfibrillatie.

Daarnaast zijn er contra-indicaties waarbij overleg met cardioloog wordt aangeraden, namelijk: >1,8 kg gewichtstoename binnen 1-3 dagen, daling van systolische bloeddruk tijdens inspanning, hartfrequentie in rust >100 en bij patiënten in klasse vier van hartfalen.

Specifieke aanbevelingen voor bewegen:

Geschikte sporten zijn onder meer hardlopen, wandelen, nordic walking, fietsen en aerobics.

Hart- en vaataandoeningen: beroerte

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten:

  • Verbeterde loopfunctie.
  • Verminderde mortaliteit. 
  • Verbeterde cognitieve functie.

Mechanisme in het kort:

Mensen die een beroerte hebben gehad hebben vaak weinig energie om te revalideren doordat ze lichamelijk slechter functioneren en niet fit zijn. Daarbovenop verbruiken ze voor dezelfde bewegingen vaak meer energie dan mensen zonder beroerte. Dat komt doordat ze onwillekeurige bewegingen maken en niet efficiënt kunnen bewegen. Door training kan dit patroon doorbroken worden. De zuurstofopnamecapaciteit verbetert en het energieverbruik neemt af. Dit vergroot de lichamelijke mogelijkheden van de patiënt, inclusief het beter uitvoeren van een revalidatieprogramma.

Contra-indicaties en waarschuwingen:

Er zijn geen contra-indicaties bekend, wel kan het nodig zijn om het lichaamsgewicht, al dan niet gedeeltelijk, te ondersteunen tijdens het bewegen.

Hart- en vaataandoeningen: hoge bloeddruk

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten:

  • Bloeddrukverlaging op de korte en lange termijn bij patiënten met zowel arteriële als resistente hypertensie.

Aerobe training, krachttraining en een combinatie van deze twee effectieve therapieën om arteriële hypertensie te beperken. Het is mogelijk dat isometrische oefeningen specifiek geschikt zijn voor volwassenen die niet in staat zijn om op een andere manier te trainen. Meer onderzoek moet uitwijzen of dat daadwerkelijk zo is. Aerobe training is een veelbelovende therapie om resistente hypertensie te beperken. Ook dit moet nog worden bevestigd in grotere studies.

Mechanisme in het kort:

  • Fysieke activiteit zorgt ervoor dat de bloedvaten zich minder vernauwen, waardoor de bloeddruk daalt.
  • Mensen met hypertensie hebben vaak ook chronisch lichte ontstekingsreacties in het lichaam. Beweging kan deze ontstekingsreacties onderdrukken die anders kunnen leiden tot verschillende gezondheidsproblemen.

Contra-indicaties en waarschuwingen:

Mensen met een erg hoge bloeddruk (hoger dan 180/105 mmHg), of mensen die jarenlang niet bewogen hebben, moeten eerst een arts raadplegen voordat ze gaan bewegen. Te intensief beginnen met sporten, zonder goede medicatie kan namelijk het risico op een hartaanval of hersenbloeding verhogen. Zo adviseert het American College of Sports Medicine om voorzichtig te zijn met dynamische trainingen met hoge intensiteit of krachttraining met zeer zware gewichten.

Specifieke aanbevelingen voor bewegen:

  • Geschikte sporten zijn onder andere hardlopen, nordic walking, zwemmen, schaatsen, aerobics, dansen en fietsen.
  • Voor het trainen van het uithoudingsvermogen van spieren is cardiotraining en trainen van spieren met veel herhalingen en met weinig belasting geschikt. 

COPD

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten:

  • Verbeterde kwaliteit van leven. 
  • Verminderde invloed van ademhalingsproblemen in het dagelijks leven.
  • Verbetering van het functionele en maximale fysieke vermogen.
  • Lager risico op een longaanval en ziekenhuisopname.

Idealiter omvat de training zowel kracht- als duurtraining. De intensiteit kan beperkt zijn door kortademigheid.

Mechanisme in het kort:

Het positieve effect van bewegen bij mensen met COPD loopt via de positieve effecten op hart en spieren. De longfunctie van patiënten met COPD verbetert niet. Spierkracht is vaak afgenomen bij COPD-patiënten doordat er minder eiwit wordt aangemaakt in de spieren en door de invloed van lichte ontstekingsreacties in het lichaam. Verminderde spieropbouw is een gevolg van de aandoening, die wordt versterkt door roken.

Door lichamelijke activiteit wordt de afbraak van eiwitten in de spieren tegengaan, worden de spieren versterkt en de doorbloeding verbeterd. Daardoor wordt de zuurstof die de longen opnemen beter rondgepompt en verbetert het uithoudingsvermogen

Contra-indicaties en waarschuwingen:

Het beginnen met bewegen kan het beste onder begeleiding worden gedaan en moet op het individu worden afgestemd. Zuurstoftherapie bij het trainen wordt aangeraden:

  • Bij mensen waarbij het bloed minder dan 90 procent van de maximale hoeveelheid zuurstof opneemt.
  • Als patiënten in rust adem tekort komen.
  • Bij kortademigheid aan het einde van de training.

Astma

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten:

  • Verhoogde algehele en cardiopulmonale fitheid.
  • Minder gevallen van inspanningsastma.
  • Verminderd gevoel van kortademigheid.
  • Verminderde angst voor sporten.
  • Verbeterde kwaliteit van leven.

Mensen met astma lijken het meest baat te hebben bij gematigd tot hoog intensieve aerobe training. Er is niet veel bekend over de effecten van krachttraining bij astmapatiënten.

Mechanisme in het kort:

Bewegen verbetert de conditie, vanwege het effect op de spieren en hart- en bloedvaten en verbeterde zuurstofopname. Ook vermindert training de kans dat inspanning leidt tot een astma-aanval. Dit kan komen doordat bij een betere conditie minder lucht ingeademd hoeft te worden dan bij een slechtere conditie. Een andere mogelijkheid is dat lichamelijke inspanning ontstekingsremmend werkt op de longen, en daarbij een aanvullende werking heeft op de medicamenteuze astmabehandeling.

Door lichamelijke activiteit wordt de afbraak van eiwitten in de spieren tegengaan, worden de spieren versterkt en de doorbloeding verbeterd. Daardoor wordt de zuurstof die de longen opnemen beter rondgepompt en verbetert het uithoudingsvermogen.

Contra-indicaties en waarschuwingen:

Voor astmapatiënten is het belangrijk om onder begeleiding te leren hoe symptomen door inspanning voorkomen kunnen worden. Er zijn verschillende omstandigheden waarmee rekening gehouden moet worden:

  • Een goede warming-up en medicijnen (puffer met luchtwegverwijders) kunnen helpen voorkomen dat mensen een astma-aanval krijgen tijdens inspanning.
  • Het is belangrijk dat mensen zich bewust zijn van prikkels in de sportomgeving, zoals pollen, schimmels, kou en tabaksrook. Het kan helpen om zo veel mogelijk door de neus te ademen. 
  • Als klachten verergeren tijdens de training dan is het verstandig de training te onderbreken. Ook bij een luchtweginfectie moet de training worden uitgesteld totdat iemand een dag klachtenvrij is geweest. Daarna kan de training geleidelijk weer worden opgepakt.
  • Na ziekte of koorts doet de patiënt er goed aan om na de eerste koortsvrije dag minstens een week te wachten met sporten. Daarna kan de conditie weer rustig worden opgebouwd.

Specifieke aanbevelingen voor bewegen:

Geschikte sporten zijn bijvoorbeeld hardlopen, wandelen, fietsen en aerobic.

Kanker algemeen

Een groep internationale experts heeft recentelijk uitgebreide informatie gegeven over bewegen voor mensen met een geschiedenis van kanker. Zij stellen onder meer het volgende.

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten:

  • Minder angst.
  • Minder depressieve symptomen.
  • Minder vermoeidheid.
  • Betere gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven.
  • Minder lymfoedeem.
  • Beter fysiek functioneren.

Mechanisme in het kort:

Afhankelijk van de fase van de ziekte, behandeling, persoon e.d. kan het wenselijk of noodzakelijk zijn af te stemmen met het behandelend oncologisch team, en een fysiotherapeut in te zetten. 

Specifieke aanbevelingen voor bewegen:

  • In de meeste gevallen is bewegen veilig voor mensen met een geschiedenis van kanker. Beweegactiviteiten die begeleid worden, lijken meer effectief dan niet begeleide activiteiten en thuisprogramma’s.

Kanker: borstkanker

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten:

  • Verhoogde overlevingskans.
  • Minder aan kanker gerelateerde vermoeidheid.
  • Verbeterde slaapkwaliteit.
  • Verbeterde kwaliteit van leven.
  • Lager risico op lymfoedeem.

Mechanisme in het kort:

Lichamelijke inspanning vergroot de fitheid en spiersterkte, waardoor de lichamelijke vermogens toenemen en vermoeidheid vermindert.Training zou daarnaast de tumorgroei kunnen verminderen, onder meer door een verbeterde bloedvoorziening, bloeddoorstroming en weerstand, effecten op het tumormetabolisme en de interactie tussen spier- en kankercellen.

Contra-indicaties en waarschuwingen:

  • Patiënten die bestraling of chemotherapie ondergaan en hierdoor een verminderde weerstand hebben (leukocyten minder dan 0,5×10(9)/L, hemoglobine minder dan 6 mmol/L, aantal trombocyten minder dan 20×10(9)/L) in combinatie met een lichaamstemperatuur boven 38 graden Celsius. 
  • Kankerpatiënten met uitzaaiingen in de botten moeten krachttraining met zware gewichten vermijden. 
  • In geval van een ontsteking is het advies te stoppen met trainen tot er ten minste één dag geen ontstekingssymptomen meer zijn geweest.

Specifieke aanbevelingen voor bewegen:

Activiteiten met grote spiergroepen zijn geschikt:

  • wandelen
  • nordic walking
  • fietsen
  • zwemmen

Kanker: darmkanker

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten:

  • Verhoogde overlevingskans.
  • Verhoogde fysieke fitheid. 
  • Lagere totale en darmkanker gerelateerde mortaliteit.
  • Verkorte duur van ziekenhuisopname.
  • Verbeterde kwaliteit van leven.
  • Verminderde hoeveelheid visceraal vetweefsel.

Mechanisme in het kort:

Het mechanisme achter de positieve effecten van beweging bij darmkanker patiënten is nog niet helemaal bekend, maar een mogelijke verklaring kan worden gevonden in het verminderen van het visceraal vet. Overmatig visceraal vetweefsel wordt geassocieerd met een hoger risico op terugkeer van de ziekte en mortaliteit bij overlevenden van darmkanker. Dit heeft verschillende redenen:

  • Visceraal vetweefsel is een actief endocrien orgaan dat verschillende bioactieve stoffen uitscheidt. Van een deel van deze stoffen is bekend dat ze de progressie en terugkeer van de ziekte stimuleren. 
  • Veranderingen in vetweefsel-gerelateerde genen worden geassocieerd met het terugkeren van de ziekte.  
  • Vetcellen stimuleren de proliferatie van darmkankercellen in vivo.

Contra-indicaties en waarschuwingen:

  • Patiënten die bestraling of chemotherapie ondergaan en hierdoor een verminderde weerstand hebben (leukocyten minder dan 0,5×10(9)/L, hemoglobine minder dan 6 mmol/L, aantal trombocyten minder dan 20×10(9)/L) in combinatie met een lichaamstemperatuur boven 38 graden Celsius. 
  • Kankerpatiënten met uitzaaiingen in de botten moeten krachttraining met zware gewichten vermijden. 
  • In geval van een ontsteking is het advies te stoppen met trainen tot er ten minste één dag geen ontstekingssymptomen meer zijn geweest.

Specifieke aanbevelingen voor bewegen:

Activiteiten met grote spiergroepen zijn geschikt:

  • wandelen
  • nordic walking
  • fietsen
  • zwemmen

Kanker: prostaatkanker

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten:

  • Verhoogde overlevingskans.
  • Verminderde bijwerkingen van androgeen deprivatie therapie.
  • Verkorte periode van incontinentie. 
  • Verbeterde psychosociale uitkomsten.

Mechanisme in het kort:

  • Lichamelijke activiteit kan de tumordodende effecten van chemotherapie en bestraling versterken.Tijdens deze behandelingen wordt weefseltemperatuur plaatselijk verhoogd om het effect van de behandelingen te versterken. Bij lichamelijke activiteit  wordt door de spieren zoveel warmte geproduceerd dat de lichaamstemperatuur tot enkele graden toeneemt. Die temperatuurstijging is sterker naarmate de inspanning intensiever is.
  • Beweging kan de negatieve bijwerkingen van behandelingen verminderen doordat de conditie omhoog gaat, waardoor het snelle gevoel van vermoeidheid minder wordt. Daarnaast worden gewichtstoename en spier- en botafbraak als gevolg van hormoonbehandeling geremd door fysieke activiteit.

Contra-indicaties en waarschuwingen:

  • Patiënten die bestraling of chemotherapie ondergaan en hierdoor een verminderde weerstand hebben (leukocyten minder dan 0,5×10(9)/L, hemoglobine minder dan 6 mmol/L, aantal trombocyten minder dan 20×10(9)/L) in combinatie met een lichaamstemperatuur boven 38 graden Celsius. 
  • Kankerpatiënten met uitzaaiingen in de botten moeten krachttraining met zware gewichten vermijden. 
  • In geval van een ontsteking is het advies te stoppen met trainen tot er ten minste één dag geen ontstekingssymptomen meer zijn geweest.

Specifieke aanbevelingen voor bewegen:

Activiteiten met grote spiergroepen zijn geschikt:

  • wandelen
  • nordic walking
  • fietsen
  • zwemmen

Obesitas

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten:

  • Gewichtsverlies.
  • Verminderde gewichtstoename na gewichtsverlies.
  • Lager risico hart- en vaatziekten.
  • Minder ontstekingsreacties in het lichaam.

Mechanisme in het kort:

Lichamelijke training verhoogt het energieverbruik en induceert lipolyse, waardoor de vetmassa wordt verminderd (als de verbruikte energie niet wordt gecompenseerd met een toename van de calorie-inname). Daarnaast zijn er meerdere mechanismen waardoor fysieke activiteit ontstekingsreacties (die worden veroorzaakt door overgewicht) in het lichaam vermindert. Voorbeelden hiervan zijn het produceren van anti-ontstekingsstoffen in de spieren, het creëren van hypoxie (te kort aan zuurstof) in het vetweefsel en effecten op het immuunsysteem, waarbij ontsteking-gerelateerde cellen en producten worden verminderd.

Contra-indicaties en waarschuwingen:

  • Overbelasting van gewrichten, spieren en pezen. Activiteiten die niet zo belastend zijn voor de gewrichten, spieren en pezen zijn beter, bijvoorbeeld: wandelen, zwemmen of fietsen. 
  • Oververhitting: het lichaam heeft moeite zich aan te passen aan temperatuursveranderingen. Bewegen bij een lagere omgevingstemperatuur heeft dan de voorkeur.
  • Uitdroging: het lichaam heeft meer vocht nodig.
  • Pijn op de borst, hartkloppingen, ademnood, misselijkheid, pijn in nek of kaak, pijn aan spieren en gewrichten. Bij deze klachten moet onmiddellijk worden gestopt met de activiteit.
  • Ook moet er bij trainingen rekening gehouden worden met eventuele bijkomende ziekten, zoals coronaire hartziekten en hypertensie. Bij coronaire hartzieken moet worden afgezien van korte trainingen met hoge intensiteit. In geval van hypertensie moet krachttraining worden uitgevoerd met lichte gewichten en lage frequentie. 

Specifieke aanbevelingen voor bewegen:

  • fietsen
  • zwemmen
  • aquagymnastiek

Artrose

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten bij knie- en heupartrose:

  • Verminderde pijn.
  • Verbeterde fysieke functie/mobiliteit.
  • Verbeterde kwaliteit van leven.
  • Toename van vertrouwen in het eigen kunnen (‘self-efficacy’).
  • Verminderde gevoelens van depressie.

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten bij handartrose:

  • Verminderde pijn.
  • Verbeterde handfunctie.
  • Verminderde stijfheid van vingergewrichten.

Mechanisme in het kort:

Het is een misverstand dat gewrichten slijten door beweging. Beweging stimuleert het kraakbeen om voedingsstoffen op te nemen. Verder train je de spieren, pezen en banden rondom het gewricht. Dat zorgt voor meer stevigheid en stabiliteit. Daarnaast verbetert door beweging de spierkracht en het uithoudingsvermogen, waardoor patiënten functioneler worden. Het is niet nodig om het aangetaste gewricht te trainen: beweging in het algemeen heeft al een positief effect op pijn.

Contra-indicaties en waarschuwingen:

  • In gevallen van acute gewrichtsontsteking of verergering van de symptomen, moet het gewricht rusten tot de ontsteking voorbij is. In deze gevallen kan de aard van de training worden gewijzigd, bijvoorbeeld training in het water in plaats van op het land of van krachttraining naar fitnesstraining. 
  • Ook bij pijn en stijfheid binnen 24 uur na het sporten is het beter om de volgende keer korter en minder intensief te bewegen; enige pijn tijdens het bewegen is geen reden om niet te bewegen. 
  • Het is belangrijk dat vooral jongeren met artrose als gevolg van een gewrichtsblessure sporten vermijden met zware druk op de gewrichten. Ook sporten waarbij onverwachte bewegingen gemaakt moeten worden, zoals racketsporten, zijn niet aan te raden, het risico op blessures is dan groter.
  • Contra-indicaties behorend bij eventuele comorbiditeit.

Specifieke aanbevelingen voor bewegen:

  • Bewegen is goed bij diverse vormen van artrose. Mensen met handartrose kunnen 1-2 keer per dag specifieke oefeningen doen voor pols- en handspieren, voor het overige kunnen ze normaal bewegen. 
  • Voor mensen met knie- of heupartrose zijn fietsen (eventueel op hometrainer, met beeldscherm), zwemmen of andere wateractiviteiten, wandelen, Nordic walking, en oefeningen op de stoel geschikte beweegvormen bij beperkte belastbaarheid. 
  • Gebruik van apps ter ondersteuning. 
    • Join2move: gratis app om zelfstandig aan de slag te gaan met artrose aan heup en knie; weekopdrachten rondom bewegen, oefeningen en educatie. Mede ontwikkeld door de Universiteit Utrecht
    • E-exercise: in te zetten door fysiotherapeut/ oefentherapeut in combinatie met behandeling. Mede ontwikkeld door de Universiteit Utrecht
  • In geval van een geplande operatie voor een knie- of heupprothese kan het wenselijk zijn de patiënt zowel voor als na de operatie meer te laten bewegen. Een fysiotherapeut kan uitsluitsel geven over de wenselijkheid en de wijze waarop. 
  • Meer informatie:

Depressie

Voldoende bewegen leidt tot de volgende effecten:

  • Verminderde symptomen van depressie en een beter humeur.
  • Verbeterde slaapkwaliteit.
  • Verbeterde cognitieve functie.
  • Verbeterde kwaliteit van leven.

Mechanisme in het kort:

Het mechanisme achter de gunstige effecten van bewegen bij mensen met depressieve klachten is multifactorieel en omvat onder andere:

  • Afleiding: depressieve mensen piekeren vaak over veel. Door sporten worden ze waarschijnlijk afgeleid van hun depressieve gevoelens.
  • Bij fysieke activiteit boven een bepaald niveau komt een verhoogde concentratie endorfines vrij. Endorfines gaan pijnprikkels tegen en geven een plezierig gevoel.
  • Depressieve mensen hebben vaak last van vermoeidheid, wat kan leiden tot lichamelijke inactiviteit, verlies van fitheid en dus weer verhoogde vermoeidheid. Lichamelijke activiteit kan dit patroon doorbreken.
  • Het is mogelijk dat fysieke activiteit een direct positief effect heeft op de hippocampus door het volume te verhogen.

Contra-indicaties en waarschuwingen:

Er zijn geen algemene contra-indicaties bekend.