Spring naar content
Naar alle interventies

Praten over gewicht - informatiemap voor JGZ-professionals

De informatiemap ‘Praten over gewicht’ is een hulpmiddel voor de JGZ om met ouders van peuters en kleuters te praten over het gewicht van hun kind. De map is gemaakt om de JGZ te ondersteunen, omdat overgewicht bij kinderen steeds vaker voorkomt. JGZ-professionals kunnen de map gebruiken bij een consult als bij het meten van lengte en gewicht is gebleken dat een kind (dreigend) overgewicht heeft. De inhoud van de map kan helpen het gewicht bespreekbaar te maken en biedt ouders inzicht en handvatten om ongezonde gewoontes bij het kind aan te pakken.

Tussen 2-6 jaar blijkt de vroegste en meest kritieke groeiperiode te zijn voor overgewicht op volwassen leeftijd (De Kroon et al., 2010). (Ernstig) overgewicht kan leiden tot verschillende ziekten en aandoeningen. Het risico neemt toe naarmate de BMI (Body Mass Index) en/of buikomvang toeneemt (Visscher et al., 2010).

Bij gezonde, jonge kinderen komt het voor dat gedurende de eerste twee levensjaren een relatieve versnelling of vertraging van de groei optreedt. Vanaf twee jaar verloopt de groei van het gewicht en de lengte dan minder snel en gaat elk kind zijn/haar eigen, individuele curve volgen. Kinderen met een lage (of hoge) BMI op deze leeftijd hebben een verhoogde kans om later ook een lage (of hoge) BMI te hebben (Bayer 2011).. 

Veel ouders schatten het gewicht van hun kind en mogelijke risico’s die daarmee samenhangen niet goed in (De Hoog et al., 2012). Op het consultatiebureau/ CJG wordt de groei van het kind (lengte en gewicht) gemonitord en mogelijk overgewicht gesignaleerd. De groeicurve van het eigen kind ten opzichte van de gemiddelde groeicurve zegt de meeste ouders echter niet veel. Dit hebben enkele ouders in de pilot van de Gewichtsverloopkaart (onderdeel van de map ‘Praten over gewicht’) aangegeven en ook vanuit de JGZ is dit signaal gekomen (iResearch, 2014). Ook is bekend dat ouders overgewicht bij hun eigen kind doorgaans niet herkennen (Bossink-Tuna et al., 2009; Oude Luttikhuis et al., 2009). De risicoperceptie ten aanzien van overgewicht is dan ook veelal laag. Het Voedingscentrum heeft vanuit de jeugdgezondheidszorg via vragenlijsten en gesprekken signalen ontvangen dat het inderdaad erg moeilijk is om sommige ouders het overgewicht wél te laten herkennen (en vervolgens erkennen) en dat ondersteuning in de vorm van visualisatie hierbij zeer welkom is.

Kinderen met (ernstig) overgewicht hebben meer kans op gezondheidsproblemen, zowel op jonge als op latere leeftijd (Kemper et al., 1999). Zij hebben een grote kans op glucose-intolerantie en diabetes mellitus type 2. Op latere leeftijd lopen zij meer risico op hart- en vaatziekten. Jeugd met (ernstig) overgewicht heeft een groter risico om dat ook op volwassen leeftijd te zijn (Singh et al., 2008). Ook is er meer kans op psychosociale problemen, zoals pesten en somberheid en afname van kwaliteit van leven (Warschburger, 2005; Williams, 2005).

JGZ-professionals zoals jeugdartsen, jeugdverpleegkundigen, JGZ-assistenten en kinderdiëtisten werkzaam binnen de JGZ.

Ouders van peuters en kleuters in de leeftijd van 2 tot 4 jaar waarbij bij het meten van lengte en gewicht op het consultatiebureau/CJG blijkt dat het kind (dreigend) overgewicht heeft.

Hoofddoel

JGZ-professionals met de map ‘Praten over Gewicht’ ondersteuning bieden in het gesprek met ouders van peuters en kleuters met (dreigend) overgewicht.

Subdoel

Subdoel intermediaire doelgroep:

Ouders krijgen inzicht in het (dreigende) overgewicht van hun kind en handvatten om ongezonde gewoontes bij het kind aan te pakken

Opzet van de interventie

Selectie: Ouders die met hun peuters of kleuter naar het spreekuur komen op de leeftijd:

  • 2 jaar
  • 2,5 jaar
  • 3 jaar en 9 maanden
  • groep 2.

Meting: Bij de consulten wordt lengte en gewicht bepaald en de BMI berekend. In de map zitten BMI-curves, voor jongens en meisjes. Komt een kind uit in het gele dan is er sprake van overgewicht; bij rood zelfs ernstig overgewicht. Komt een kind nabij het gele gebied, dan is er sprake van dreigend overgewicht.

Gesprek: JGZ-professionals gaan het gesprek aan met de ouders van kinderen met (dreigend) overgewicht aan de hand van de informatiemap ‘Praten over gewicht’. Het doel is de ouders meer inzicht en handvatten geven om met gezonde(re) gewoontes voor hun kind aan de slag te gaan.

Ouders ontvangen ook de bijbehorende folder ‘Kinderen en een gezond gewicht’ om thuis na te lezen.

De map ‘Praten over gewicht’ is bij de lancering ervan onder de aandacht gebracht van de JGZ via een mailing van 2 exemplaren van de map en een begeleidende brief naar alle JGZ-organisaties. Daarnaast is er regelmatig aandacht voor de map in de maandelijkse nieuwsbrief van het Voedingscentrum naar JGZ-professionals.

Ook is de Gewichtsverloopkaart opgenomen in de toolkit behorend bij de e-learning ‘Motiverende gespreksvoering’ die is opgenomen in de JGZ Academie van het NCJ. Eén van de thema’s in deze e-learning is overgewicht, waarbij wordt verwezen naar de map ’Praten over gewicht’.

Materialen voor uitvoering:

De map ‘Praten over gewicht’ met daarin alle materialen zoals weergegeven bij de ‘Samenvatting’ en bij het kopje ‘Inhoud van de interventie’.

De bijbehorende folder ‘Kinderen en een gezond gewicht’ van het Voedingscentrum.

Benodigde tijd voor uitvoering:

Per consult waarbij werken met de map van toepassing is, wordt bij een gewoon consult circa 10 minuten met de map gewerkt. Mocht het nodig zijn, dan kan vanuit het LPK (Landelijk Professioneel Kader) eventueel meer tijd aan de ondersteuning van de ouders worden besteed.

Voordat een JGZ-professional ermee kan werken, zal hij naar inschatting als éénmalige voorbereiding een uur de tijd nodig hebben om de map en bijbehorende folder te bekijken en wellicht nog even op de site van het Voedingscentrum te kijken.

Werving:

Materialen voor werving ouders zijn niet van toepassing. Als de JGZ-professionals zien dat er sprake is van (dreigend) overgewicht van het kind pakken ze de map erbij.

Voor werving JGZ-professionals zie implementatie.

Evaluatie:

Begin december 2018 is door het Voedingscentrum een vragenlijst voor evaluatie gestuurd naar alle professionals die de map hebben aangevraagd. Er was een grote respons waarbij bleek dat 93% van de respondenten de map als nuttig hulpmiddel ervaart.

Uit de bestelgegevens van eind 2019 blijkt dat de map ‘Praten over gewicht’ binnen de JGZ goed bekend is. Bijna 90% van de JGZ-instellingen heeft de map (ooit) besteld.

Belangrijke documenten

Uitgebreide beschrijving (pdf)

Organisatie

Contactpersonen

Beoordeling / erkenning

  • Goed beschreven
Dit is een erkende interventie