Spring naar content
Naar alle interventies

Balanz4Kidz

De interventie Balanz4Kidz zorgt ervoor dat kinderen en jongeren met overgewicht of obesitas werken aan een leefstijlverandering, geheel onder professionele begeleiding. De multidisciplinaire aanpak van 24 weken zorgt dat kinderen met overgewicht of obesitas keuzes leren maken, leren omgaan met bewegen en voeding en meer zelfvertrouwen krijgen. Ouders/verzorgers worden eveneens begeleid bij deze leefstijlveranderingzodat het kind gesteund wordt om de veranderingen daadwerkelijk toe te passen in het dagelijkse leven.

De factoren die de energiebalans beïnvloeden, worden middels het programma aangepakt. Hierdoor komt het leven van het kind weer in balans. Daarom is de naam van de interventie: Balanz4Kidz.

Balanz4Kidz is ontwikkeld voor kinderen en jongeren met overgewicht en obesitas. Overgewicht en obesitas zijn één van de belangrijkste problemen van de volksgezondheid. Bij kinderen is het een snel groeiend probleem. In 2019 heeft 12% van de kinderen 4-11 jaar overgewicht. Bij de doelgroep 12-17-jarigen is dit zelfs 14,4% (Gezondheidsenquête CBS i.s.m. RIVM en Trimbos-instituut, 2019). In de jaren tachtig bedroeg het percentage overgewicht voor de totale doelgroep 7%, in 2019 is dit gestegen naar 13,2%.

Alle studies zijn het erover eens: de prognose op lange termijn is zorgwekkend. De belangrijkste reden hiervoor moet waarschijnlijk worden gezocht in de verschillende factoren (Saijo et al., 2019; Katzmarzyk et al., 2015). Enerzijds spelen erfelijke factoren een belangrijke rol, anderzijds spelen omgevings- en gedragsfactoren mee (Katzmarzyk et al., 2015; Ooms, 2017). Bij het uitstippelen van een optimale therapie moet men trachten rekening te houden met zoveel mogelijk interfererende componenten. Uit de praktijk blijkt dat therapie vaak door meerdere disciplines uitgevoerd wordt en meerdere onderdelen omvat waaronder voedingsinterventie, gedragstherapie en fysieke activiteit (Ho et al., 2012).

Jeugd in de gemeente Heusden

De meest recente cijfers zijn afkomstig uit de Jeugdmonitor 0 t/m 11 jaar 2017 (GGD Hart voor Brabant, 2018) en de Gezondheidsmonitor Jongeren 2019 (GGD Hart voor Brabant, 2020). Onderstaande cijfers zijn afkomstig uit deze rapporten.

In de gemeente Heusden heeft 11% overgewicht (inclusief obesitas) (GGD Hart voor Brabant, 2018). Dit is iets lager dan het landelijke gemiddelde van 13,2% (Gezondheidsenquête CBS i.s.m. RIVM en Trimbos-instituut, 2019).

Beweging

Kinderen: 16% sport niet buiten schooltijd en 11% sport minder dan één uur per week buiten schooltijd. 45% van de kinderen sport minimaal twee keer per week één uur buiten schooltijd. Problemen met motoriek speelt bij 3% in de leeftijdscategorie 7 t/m 11 jaar.

Jongeren: 10% sport nooit en 72% beweegt minder dan 5 tot 7 dagen per week.

Voeding

Bij de doelgroep kinderen heeft 4% te maken met eetproblemen. 25% van de kinderen eet niet dagelijks fruit en 33% eet niet dagelijks groente.

Bij jongeren eet 12% minder dan vijf keer per week ontbijt, 63% eet niet dagelijks groente en 70% niet dagelijks fruit.

Sociaal emotionele ontwikkeling en weerbaarheid

11% van de doelgroep kinderen heeft een verhoogd risico op psychosociale problematiek. In deze doelgroep heeft 4% een psycholoog bezocht, 2% een kindercoach bezocht, 3% een orthopedagoog bezocht en 4% een schoolmaatschappelijkwerker bezocht. Van de kinderen is 87% voldoende weerbaar.

Bij jongeren heeft 2% gedragsproblemen. 5% van de doelgroep geeft aan een lage weerbaarheid te hebben.

Balanz4Kidz is een multidisciplinaire groepsinterventie voor kinderen van 7 t/m 12 jaar (primair onderwijs) en jongeren van 13 t/m 17 jaar (voortgezet onderwijs) met overgewicht of obesitas.

De volgende inclusiecriteria gelden voor het Balanz4Kidz programma:

  • Leeftijd 7 t/m 17 jaar;
  • Met (matig) overgewicht;

Bij kinderen en jongeren worden leeftijd- en geslacht specifieke afkapwaarden van de BMI aangehouden voor het vaststellen van de gewichtsstatus.

  • Met ernstig overgewicht (obesitas) zonder co-morbiditeit;

Indien co-morbiditeit wordt vermoed, wordt het kind doorverwezen naar het Jeroen Bosch Ziekenhuis in ’s-Hertogenbosch

  • Met voldoende motivatie om het complete Balanz4Kidz programma te doorlopen (ter beoordeling van verwijzer en uitvoerder)

De motivatie van de deelnemer wordt gecheckt tijdens het intakegesprek, waarbij minimaal één ouder/verzorger aanwezig is. Tijdens de intake wordt de reden van deelname en de doelstelling uitgevraagd. Alleen met voldoende motivatie van deelnemer en ouders/verzorgers kunnen kinderen instromen.

Deelnemers aan Balanz4Kidz kunnen via verschillende kanalen en/of specialisten op de interventie worden gewezen. Hierbij kan gedachten worden aan:

  • Kinderfysiotherapeut
  • Diëtist
  • Psycholoog/orthopedagoog/coach
  • Bewegingsdeskundige
  • Buurtsportcoach
  • Lokale (para)medici (huisarts, jeugdarts op school, kinderarts)

In alle gevallen is een specifieke doorverwijzing van de huisarts of praktijkondersteuner noodzakelijk om voor vergoede zorg in aanmerking te komen.

Ouders/verzorgers van de deelnemers: om de leefstijl van het kind daadwerkelijk te veranderen is het van belang dat ook de ouders/verzorgers begeleid worden in deze leefstijlverandering. Daarom vinden diverse ouderbijeenkomsten plaats op het gebied van voeding, gedrag en bewegen. Een deel van deze bijeenkomsten is alleen voor ouders/verzorgers, de overige bijeenkomsten zijn voor ouders/verzorgers en kind samen.

Hoofddoel

De doelstelling van deze interventie is dat kinderen en jongeren met overgewicht en/of obesitas via dit programma een gezonde leefstijl creëren door het plezier in bewegen en het plezier van goede eetgewoontes te ervaren en hen meer zelfvertrouwen te geven. Om een duurzame leefstijlverandering te bereiken richt Balanz4Kidz zich op het vergroten van de persoonlijke motivatie en relevante gezondheidsvaardigheden van de deelnemers.

Tevens wordt een koppeling gemaakt tussen het programma en lokale sportverenigingen zodat, na het eindigen van Balanz4Kidz, de kinderen zelfstandig doorgaan met bewegen. Het doel hiervan is recidief beperken.

Subdoel

Balanz4Kidz streeft naar meetbare verbeteringen in leefstijl, gezondheid en kwaliteit van leven:

  • Beter ervaren kwaliteit van leven
  • Betere eetgewoontes (o.a. meer groente en fruit-inname, minder suiker- en snackgebruik, meer regelmaat), meer bewegen, meer investeren in ontspanning
  • Positieve verandering in fysieke waarden zoals conditie en kracht

Om deze doelstellingen te realiseren kent Balanz4Kidz specifieke doelstellingen voor deelnemers en hun ouders/verzorgers:

Deelnemers

· Het niveau van algemeen dagelijkse fysieke activiteiten bij de kinderen laten toenemen tot de Nederlandse Norm Gezond Bewegen voor kinderen (1 uur per dag matig tot intensief bewegen). Dit wordt gemeten door het invullen van de Balanzmeter.

  • Conditietoename door bewegingstherapie, voor- en nameting middels conditietest (Fitkids Treadmill test of shuttle run test).
  • Krachttoename door fysiofitness, niveaubepaling BOT-2 meting (om de functionele kracht in kaart te brengen is de Subschaal “strength” van de Bruininks-Oseretsky Test of Motor Proficiency (BOT2) opgenomen (Bruininks & Bruininks, 2005) en 1-RM meting (Er wordt gevraagd bij een bepaalde beweging en een bepaalde weerstand, het maximum aantal herhalingen te volbrengen. Vervolgens kan 1-RM berekend worden. In het Holten diagram kunnen de procenten afgelezen worden.) (Jacobsen, Holten, Faugli & Leirvik., 1992).
  • Geen gewichtstoename door extra ADL activiteiten en training (BMI).
  • Kind en ouders hebben inzicht in eigen voedingspatroon door o.a. het bijhouden van een voedingsdagboek.
  • Kind en ouders zijn in staat verantwoorde keuzes te maken in zijn voedingspatroon, op basis van het stoplichtsysteem (voorkeur, middenweg, uitzondering) (voedingsdagboek).
  • Kind en ouders hebben inzicht in de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden voeding en voedingsstoffen passend bij leeftijd en activiteitenniveau (Schijf van Vijf/Eetmeter).
  • Kind en ouders zijn zich bewust van de verleidingen op het gebied van voeding in hun omgeving. Hierbij valt te denken aan: supermarkt, markt, op straat, restaurant, pretpark, etc. (voedingsdagboek).
  • Kind en ouders hebben inzicht in energieverbruik bij diverse activiteiten (eet- en beweegmeter).
  • Kind en ouders zijn in staat voldoende te drinken en hierin bewuste keuzes te maken (voedingsdagboek).
  • Kennismaken met nieuwe voedingsmiddelen en smaken (proeflessen voeding).
  • Het verbeteren van zelfvertrouwen en weerbaarheid gemeten door de vragen in de enquête.

· Het stimuleren van sportdeelname bij een lokale sportaanbieder (sportkeuzetest).

Ouders/verzorgers

  • Vergroten van de kennis over een gezond voedings- en beweegpatroon door middel van het bijwonen van ouderbijeenkomsten.
  • Alle ouders weten halverwege het programma Balanz4Kidz wat de oorzaken en risico’s van overgewicht zijn.
  • Alle ouders hebben de intentie niet meer in het bijzijn van de kinderen een ongezond eetpatroon te laten zien (bijv. geen frisdrank of snoep/koek nuttigen waar kinderen bij zijn)
  • Alle ouders hebben de intentie om te streven naar het voldoen aan de beweegnorm voor zowel zichzelf als kinderen (bijv. samen dagelijks een rondje wandelen of fietsen)

Verwijzers (intermediaire doelgroep)

  • Zijn op de hoogte van de inhoud van Balanz4Kidz
  • Zijn op de hoogte van de in-/exclusiecriteria

Opzet van de interventie

Het programma beslaat een periode van 24 weken, waarin de volgende lessen/contactmomenten worden gepland: Zie bijlage 1 voor volledig en gedetailleerd overzicht.

In de opstartfase wordt het projectteam samengesteld en wordt draagvlak onder de projectleden gecreëerd. De promotie wordt opgestart en de financiële zaken worden voorbereid.

Hierna volgt de aanmeldingsfase waarin de diverse intakes staan gepland en de kick-off van het programma wordt gedaan. Raadzaam is om kort na de zomervakantie te starten met de interventie, rekening houdend met schoolvakanties.

Het daadwerkelijke programma van 24 weken is opgedeeld in vier blokken van zes weken. Na elk blok vindt er een evaluatiebijeenkomst plaats (met projectteam).

Er is geen verkorte variant beschikbaar.

Bij deelname worden kinderen ingedeeld naar leeftijd. We hebben 4 leeftijdscategorieën:

  • 7-9 jaar
  • 10-12 jaar
  • 13-15 jaar
  • 16-17 jaar

Deze groepen worden gemaakt omdat kinderen gaan bewegen met leeftijdsgenoten. Emotionele, sociale en motorische ontwikkeling is normaliter voor ieder kind in een subdoelgroep vergelijkbaar. Deze indeling is alleen mogelijk indien er voldoende deelnemers zijn in elke groep (minimaal 8, maximaal 12). Wanneer er minder deelnemers zijn, worden de kinderen ingedeeld in de leeftijdscategorieën 7-12 jaar en 13-17 jaar.

Het programma bestaat uit een combinatie van individuele begeleiding en groepsbijeenkomsten.

Locaties en Uitvoering

De fysiofitness lessen worden uitgevoerd door een kinderfysiotherapeut en vinden plaats in de oefenruimte van een fysiotherapiepraktijk.

De voedingslessen worden uitgevoerd door een diëtist en de psychologielessen door een psycholoog/ orthopedagoog/coach. De groepslessen voeding en psychologie vinden plaats in een ‘vergaderruimte’/klaslokaal. De diëtist en coach hebben eveneens individuele gesprekken voor een advies op maat. Deze gesprekken vinden plaats bij de diëtistenpraktijk of aan huis.

De sport- en spellessen worden gegeven door een bewegingsdeskundige (bij voorkeur een gymdocent) en vinden plaats in een lokale gymzaal. Op het moment dat ouders de sport- en spellessen bezoeken is de buurtsportcoach aanwezig om te vertellen over het lokale sportaanbod en de mogelijkheid om deel te nemen aan proeftrainingen. Indien gewenst gaat hij/zij mee naar een eerste training.

Ten aanzien van de eisen aan de locatie van uitvoering geldt het volgende:

  • Voor de individuele gesprekken is een besloten ruimte voor 4 personen met voldoende privacy afdoende
  • Voor de groepssessies is een grotere ruimte nodig, voor gemiddeld 8-12 kinderen.
  • Voor de sportlessen is idealiter een gymzaal nodig met de afmetingen van 22 x 14 meter.

Zie bijlage 2 voor schematische weergave.

  1. Opstartfase

Beoogde mijlpalen

  • Draagvlak en akkoord voor gezamenlijke interventie
  • Duidelijke gezamenlijke doelen
  • Duidelijke kaders voor de samenwerking
  • Projectplan met heldere afspraken over wederzijdse verwachtingen, projectstructuur met taakverdeling, planning en budget geformuleerd
  • Sluitend financieringsplan beschikbaar

Gebruikelijke tijdsduur

De tijdsduur bedraagt vier tot twaalf maanden. Dit is afhankelijk van:

  • De reeds bestaande samenwerkingsverbanden tussen betrokken partijen
  • Hoeveel tijd het kost om akkoord en overeenstemming te krijgen bij betrokken partijen
  • Hoeveel tijd het kost om eventuele financiering rond te krijgen
  • Voorbereidingsfase

Beoogde mijlpalen

  • Alle samenwerkingspartners zijn geïnformeerd en gemotiveerd
  • Werkafspraken zijn geformuleerd
  • Definitieve tijdschema’s zijn vastgesteld
  • Enquête is opgesteld
  • Intakegesprekken hebben plaatsgevonden
  • Nulmetingen zijn uitgevoerd

Tijdsduur

Vier tot zes maanden

Beschikbaar materiaal voor implementatie

  • Handleiding voor uitvoerende professionals
  • Deskundigheidsbevordering gegeven door FysioCompany/Stichting de Schroef (training voor uitvoerende professionals, duur: 4 uur)
  1. Uitvoeringsfase

Beoogde mijlpalen

  • Alle samenwerkingspartners zijn gemotiveerd en in staat de lessenreeks uit te voeren
  • Lessenserie is uitgevoerd
  • Enquêtes zijn afgenomen
  • Conditie is getest
  • Nazorg en doorverwijzing heeft plaatsgevonden

Tijdsduur

Circa 6 maanden

Beschikbaar materiaal voor implementatie

  • Handleiding voor uitvoerende professionals
  • Enquêtes
  • Testprotocollen
  1. Evaluatie- en doorstartfase

Beoogde mijlpalen

  • De enquêtes zijn verwerkt en resultaten zijn geanalyseerd en gerapporteerd
  • Resultaten conditietest zijn verwerkt en gerapporteerd
  • Het programma is geëvalueerd door het projectteam
  • Het projectplan is, indien nodig, aangepast naar aanleiding van aanbevelingen

Tijdsduur

Twee maanden

Na de evaluatiefase wordt gestart met de voorbereidingsfase voor het nieuwe programma.

Werving

  • Poster
  • Folder
  • Begeleidende brief voor huisartsen, jeugdartsen, kinderartsen, IB’ers

Uitvoering

  • Testprotocollen fittesten en motorische testen
  • Normwaarden fittesten en motorische testen
  • Scoreformulieren fittesten en motorische testen
  • Handleiding lessen
  • Beschrijving werkzaamheden per professional
  • Mapje voor de deelnemers

Evaluatie

Voor de evaluatie van het programma zijn twee soorten vragenlijsten opgesteld: één voor de tussentijdse evaluatie en één voor de eindevaluatie. Kinderen en ouders ontvangen allemaal een vragenlijst, aangepast naar de doelgroep. De vragenlijst wordt ingevuld na blok 2, blok 4 en een half jaar na afloop van het programma. Er is een papieren en digitale versie van de vragenlijst beschikbaar.

Belangrijke documenten

Uitgebreide beschrijving (pdf)

Contactpersonen


Beoordeling / erkenning

  • Goed beschreven
Dit is een erkende interventie