Spring naar content
Naar alle interventies

Bewegen aan Tafel

De training Bewegen aan Tafel is bedoeld voor medewerkers en vrijwilligers (intermediaire doelgroep), werkzaam in onder andere woonzorginstellingen, huiskamerprojecten en kleinschalig wonen. M.a.w. voor hen die werkzaam zijn met kwetsbare senioren (uiteindelijke doelgroep). Zij leren op een goede manier invulling geven aan een actieve(re) dagbesteding

De training Bewegen aan Tafel is een 4 uur durende praktijkgerichte en interactieve training, die wordt aangevuld met theoretische (achtergrond) informatie. De training wordt bij voorkeur in-company gegeven. De deelnemers gaan actief bezig o.a. met oefenstof uit de BeweegID box en de materialen die hierin genoemd worden. Deelnemers krijgen didactische tips en handvatten voor het opstarten van Bewegen aan Tafel. Ook wordt door de deelnemer een mini-les gegeven aan de andere deelnemers, zodat daar ervaring mee opgedaan wordt. Door middel van de contacten voor- en achteraf met de organisatie helpt BeweegID een optimale borging en implementatie realiseren.

Voor kwetsbare senioren zijn weinig (erkende) beweegactiviteiten/interventies beschikbaar. Bewegen aan Tafel sluit goed aan bij de mogelijkheden van deze doelgroep. Het biedt een laagdrempelige mogelijkheid om extra beweegmomenten te creëren in de eigen leefruimte van de kwetsbare ouderen. Uitvoerbaar door medewerkers en/of vrijwilligers.

Naast lichamelijk effecten heeft bewegen ook invloed op het verouderingsproces van de hersenen. Onvoldoende bewegen heeft een negatieve invloed op de doorbloeding van het voorste deel in de hersenen (frontaalkwab) en daarmee op het nemen van ingewikkelde beslissingen, het concentratievermogen, de snelheid waarmee we informatie verwerken en geheugentaken (Hildebrandt, Chorus, & Stubbe, 2010).

De Gezondheidsraad adviseert de minister van VWS om te stimuleren dat mensen blijvend meer bewegen en minder stilzitten. Bewegen aan Tafel zorgt dat mensen minder stil(!) zitten. Professor Scherder pleit er steeds weer voor om juist met deze kwetsbare ouderen meer te gaan bewegen om hun welbevinden te vergroten.

In het Factsheet Ouderenzorg van Vektis staat beschreven:

  • Er maakten in 2017 circa 233.000 mensen gebruik van de WLZ,
  • Van deze mensen woont 83% binnen de zorg.
  • 92% daarvan woont in een verzorgings- of verpleeghuis.

In het 14 september 2017 verschenen SCP-rapport staat beschreven:

  1. Vrijwel alle bewoners van verpleeg- en verzorgingshuizen kampen met (ernstige) lichamelijke beperkingen. Driekwart heeft geheugenklachten, 44% heeft te maken met dementie.
  2. Driekwart van de bewoners ontvangt naast de zorgverlening van het personeel in het tehuis ook hulp van (een van hun) familieleden.
  3. Kwart van de ouderen in instellingen zegt zelden of nooit buiten te komen.

In 2019 verscheen het proefschrift ‘Brain in Motion”( Karssemijer2019) Dit proefschrift beschrijft een onderzoek naar het effect van een beweeginterventie, met of zonder cognitieve stimulatie, op het vertragen van de cognitieve achteruitgang van ouderen met dementie. Als alle bevindingen van het proefschrift worden samengevat kunnen er twee belangrijke conclusies worden getrokken: 1) mensen met dementie zitten meer en bewegen minder dan hun leeftijdsgenoten zonder dementie; 2) interactief fietsen is een haalbare, innovatieve en gewaardeerde methode om mensen met dementie te stimuleren meer te bewegen.

De uiteindelijke doelgroep van de interventie zijn de kwetsbare senioren, die door hun fysieke- of geestelijke problemen* niet in staat zijn tot het bijwonen van het reguliere beweegaanbod. Deze doelgroep vindt menvooral in woonzorginstellingen of, indien thuiswonend, in de dagbesteding/ dagopvang.

  • Nederland telde op 1 januari 2018 zo’n 779000 inwoners van 80 of ouder. (Bron; CBS Statline, geraadpleegd mei 2020)
  • In 2017 maakten in Nederland 233.000 mensen gebruik van de WLZ, daarvan woonden 92% binnen de zorg en had 44% te maken met dementiezorg.(Bron; Vektis.nl/actueel factsheet, geraadpleegd mei 2020)

*Fysieke problemen: o.a. verminderde mobiliteit, spierkracht, coördinatie en reactievermogen. Geestelijke problemen: o.a. dementie, depressieve gevoelens, sociaal isolement

De interventie is bedoeld voor medewerkers en vrijwilligers (hierna te noemen: ‘deelnemers’) die werken met kwetsbare senioren binnen o.a. woonzorginstellingen, wijkcentra, dagbesteding en kleinschalig wonen.

Binnen woonzorginstellingen worden medewerkers Welzijn ingezet voor huiskamerprojecten en dagbesteding in de meerzorg en kleinschalig wonen. Deze medewerker is geschoold op welzijnsactiviteiten. Bewegen is een klein en niet toereikend onderdeel van hun opleiding.

Heden ten dage wordt steeds vaker de vrijwilliger (o.a. mantelzorger) ingezet voor een stukje dagbesteding bij huiskamerprojecten en wijkcentra. De competenties van de vrijwilligers lopen uiteen. Het is zoeken naar aansturing, naar scholing van vrijwilligers om op een goede manier invulling te geven aan dagbesteding.

Hoofddoel

Hoofddoel kwetsbare senioren

Hoofddoel voor kwetsbare senioren is: een actieve(re) dagbesteding krijgen doordat zij vaker betrokken zijn bij Bewegen aan Tafel. Zodat een bijdrage wordt geleverd aan de zelfredzaamheid en het welbevinden van kwetsbare senioren.

Onderzoek heeft aangetoond dat regelmatige lichamelijke activiteit hieraan kan bijdragen en zo wellicht een positieve invloed heeft op de zorgzwaarte van ouderen (Hildebrandt e.a., 2010).

Hoofdoel deelnemers

Deelnemers zijn in staat om kwetsbare senioren te begeleiden bij het Bewegen aan Tafel.

Ze zijn zich bewust van het belang van en de mogelijkheden die er zijn om meer te gaan bewegen met kwetsbare senioren, ook binnen de ADL.

Subdoel

Subdoelen deelnemers:

  • Deelnemers hebben meer kennis over het belang van bewegen
  • Deelnemers krijgen praktische vaardigheden aangereikt zodat zij zelfstandig vol nieuwe ideeën met kwetsbare senioren kunnen Bewegen aan Tafel.
  • Deelnemers zijn zich meer bewust van het belang van bewegen om de kwaliteit van leven van kwetsbare senioren te onderhouden.
  • Deelnemers hebben meer mogelijkheden om dagelijks (op relatief eenvoudige wijze) invulling te geven aan één of meerdere beweegmomenten aan tafel. Door gebruik van de BeweegID box is dit mogelijk zonder voorbereidingstijd.
  • Deelnemers kunnen de basis beweegvormen (de kaarten uit de box) aanpassen aan de eigen groep (verzwaren, vergemakkelijken, meer rust, enz.).
  • Deelnemers kunnen problemen oplossen die het opstarten en/of de uitvoering belemmeren (bv wat te doen met mensen die niet mee willen doen, of nare opmerkingen maken).
  • Deelnemers zorgen ervoor dat kwetsbare senioren zich tijdens het beweegmoment veilig voelt, zowel fysiek (oog voor vermoeidheid) als sociaal (ik mag het anders doen).
  • Deelnemers hebben oog voor de zithouding van kwetsbare senioren.
  • Deelnemers kunnen “Bewegen aan Tafel” uitdragen binnen de woonzorginstelling.

Subdoelen van kwetsbare senioren:

“Voor niet-actieven, met of zonder beperkingen, is elke extra hoeveelheid lichaamsbeweging zinvol. Onafhankelijk van intensiteit, duur, frequentie en type.” (Hildebrandt, Chorus, & Stubbe, 2010)

  • Kwetsbare senioren onderhouden hun zelfredzaamheid doordat er een beroep gedaan wordt op fijne motoriek, spierkracht, mobiliteit, reactievermogen.
  • Kwetsbare senioren gaan meer sociale contacten aan en zijn zich hier van bewust;
  • Kwetsbare senioren voelen zich beter: in plaats van geconfronteerd te worden met onvermogen, ervaren zij nu wat zij nog wél kunnen (positieve ervaring, o.a. door oefenstof op maat, sociale contacten, afleiding).
  • De cognitieve vaardigheden van kwetsbare senioren worden getraind doordat de oefeningen een appèl doen op coördinatie, reactievermogen en het werken met taal, kleuren of getallen.

Opzet van de interventie

Voorbereiding

  • Start: De belanghebbende organisatie neemt contact op met BeweegID met het verzoek om meer informatie over de training. Dit eerste contact verloopt doorgaans via de website van BeweegID (www.beweegid.nl), de NIJHA , of de Dementie winkel.
  • 1 – 2 dagen na ‘start’: BeweegID neemt binnen 2 dagen contact op met aanvrager en geeft informatie over inhoud, duur, kosten en voorwaarden van de training.
  • 0 – 2 maanden na ‘start’: Indien akkoord wordt in onderling overleg een datum vastgelegd. BeweegID kan binnen een week starten. Meestal duurt het echter 1 à 2 maanden, omdat de beoogde deelnemers vrij gepland moeten worden. Ter ondersteuning kan BeweegID een voorbeeld van een standaard uitnodiging ter beschikking stellen.

Uitvoering

  • Eén week voor aanvang is er overleg over bijvoorbeeld de benodigde ruimte, beamergebruik, eventueel bestelde materialen en ontvangt BeweegID een deelnemerslijst.
  • BeweegID geeft de training. Deze duurt 4 uur en wordt afgesloten met het evaluatieformulier.

Implementatie en borging

Tijdens de training richten wij ons op de aanpak, de financiering, de betrokkenen, de samenwerking en monitoring en evaluatie van de interventie.

Evaluaties

  • Binnen één week na de training stuurt BeweegID een terugkoppeling o.b.v. de evaluatieformulieren naar de opdrachtgever. Hierbij wordt met name aandacht besteed aan de voorwaarden die het Bewegen aan Tafel (volgens de deelnemers) in hun zorgcontext mogelijk maken.
  • BeweegID geeft aan dat er altijd contact met ons opgenomen kan worden om vragen te beantwoorden.
  • Ongeveer 6 maanden na de training volgen de “Slotevaluatie formulieren” waarmee inzicht wordt verworven in de effecten (op de kwetsbare senioren en medewerkers), de implementatie van de training Bewegen aan Tafel binnen de organisatie en verbeterpunten voor de trainingen.

De verzamelde gegevens worden door ons verwerkt en gebruikt ter verbetering van de training.

Locaties en Uitvoering

BeweegID voert de interventie meestal uit in woonzorginstellingen. De interventie als beschreven kan dan als geheel uitgevoerd worden. Afhankelijk van de samenstelling van de groep kwetsbare senioren waar de deelnemers mee werken kan BeweegID ter plekke het programma nog op details aan passen, zodat het maatwerk wordt. In geval de groep senioren een speciale aanpak vergt ( bv blinden en slechtzienden) past BeweegID de inhoud van de training en de materialen zoveel mogelijk voor de tijd aan.

Een enkele keer wordt BeweegID gevraagd een gastles te verzorgen voor een ROC. Uiteraard passen we dan ook het programma aan. Deze deelnemers gaan vaak stage lopen binnen de zorg. Ook een landelijke bijeenkomst van ergotherapeuten werkzaam binnen ziekenhuizen hebben we van een aangepaste training voorzien.

Qua locatie hebben we niet veel eisen; een grote tafel waar we met iedereen omheen kunnen zitten is voor ons voldoende. We zorgen zelf dat we alle benodigde materialen en apparatuur bij ons hebben.

Na aanmelding voor een training adviseert BeweegID om mensen van verschillende locaties en huiskamers mee te laten doen. We bereiken zo dat we de opgedane kennis zo veel mogelijk verspreiden binnen de woonzorginstelling en dat zoveel mogelijk kwetsbare senioren bereikt worden.

  • BeweegID adviseert dat deelnemers elkaar ook van tips en creatieve ideeën op de hoogte kunnen brengen, b.v. door het starten van een “beweeg” appgroep. Dit werkt motiverend.
  • Door het invullen van “de favoriete kaart” in de BeweegID box houden deelnemers elkaar op de hoogte van successen en moeilijkheden.
  • Indien mogelijk wordt de organisator, vaak een leidinggevende, gevraagd om mee te doen, zodat alle neuzen de zelfde kant opstaan en hij of zij ook op de hoogte is van de inhoud van de interventie.
  • Lukt het de organisator niet om zelf deel te nemen, dan vragen we in ieder geval of deze een kort welkomstwoord wil houden, waarna BeweegID inhaakt op het belang van de ondersteuning door leidinggevenden van het Bewegen aan Tafel.
  • Onderdeel van de interventie is het met de deelnemers uitwisselen van ideeën (elevator pitch) om implementatie te bevorderen.
  • In de deelnemers reader bevind zich o.a. het artikel van Feenstra- van der Zedde (z.d.): Tips om meer bewegen in woonzorginstellingen voor ouderen goed te implementeren.

Zie tabel p. 15 in het werklbad 

Belangrijke documenten

Uitgebreide beschrijving (pdf)

Contactpersonen


Beoordeling / erkenning

  • Goed beschreven
Dit is een erkende interventie