Spring naar content
Naar alle interventies

Keer Diabetes2 Om

Keer Diabetes2 Om (KDO) is een curatieve, intensieve leefstijlbehandeling voor mensen met diabetes type 2 (DM2) ontwikkeld door stichting Voeding Leeft. De behandeling richt zich op het omkeren dan wel in remissie brengen van DM2 en het verbeteren van de kwaliteit van leven. Deelnemers worden daartoe begeleid bij duurzame gedragsverandering naar een gezonde leefstijl op het gebied van voeding, beweging, ontspanning en slaap. De curatieve leefstijl behandeling bestaat uit 6 intensieve maanden, waarna een nazorgtraject van 18 maanden volgt. KDO wordt gevolgd in groepen (ca. 20 deelnemers), maar er is ook ruimte voor individuele aandacht. De uitvoering ligt in handen van daarvoor specifiek intern opgeleide verpleegkundigen/POHs, diëtisten, gedragscoaches, en programmacoördinatoren. Er is een medisch team betrokken bij de medicatieafbouw. Onderzoek wijst uit dat KDO effectief is, ook op de lange termijn, en dat deelnemers en uitvoerders tevreden zijn over de gang van zaken. Er zijn al meer dan 2.000 DM2 patiënten geïncludeerd.

Diabetes type 2 (DM2) is een van de meest voorkomende, chronische welvaartsziekten. Bij DM2 is het glucosemetabolisme ontregeld door een verminderde aanmaak van en/of sensitiviteit voor het hormoon insuline (International Diabetes Federation, 2013; Kahn et al., 2014). Insuline is nodig om bloedglucose de lichaamscellen in te transporteren. Door de verminderde aanmaak van en/of sensitiviteit voor insuline, blijft de bloedglucosespiegel te hoog (International Diabetes Federation, 2013). Dit heeft op de korte en lange termijn gevolgen voor de gezondheid en kwaliteit van leven van de diabetes patiënt. Het leidt tot symptomen zoals veel dorst en plassen, vermoeidheid en verslechterd zicht. Een te hoge bloedglucosespiegel kan op langere termijn leiden tot micro- en macrovasculaire schade wat kan leiden tot verminderde nierfunctie, retinopathie en hart- en vaatziekten (Fowler, 2011). Wanneer de ziekte te lang onopgemerkt blijft kan dit zelfs leiden tot noodzakelijke amputaties. 

In Nederland zijn volgens actuele cijfers bijna 1,1 miljoen mensen met diabetes type 2 (Nivel Zorgregistratie 1e lijn 2018). Daarnaast heeft naar schatting een evenredig grote groep (1,1 miljoen, Diabetesfonds) prediabetes, waarvan uiteindelijk ca. 70% daadwerkelijk diabetes type 2 zal ontwikkelen (Tabák et al., 2012). 

De prevalentie van diabetes verschilt binnen bepaalde groepen in de samenleving. Zo speelt etniciteit een rol en komt diabetes type 2 relatief vaker voor bij mensen met Hindoestaans-Surinaamse, Turkse of Marokkaanse afkomst. Hoewel diabetes type 2 vroeger te boek stond als ‘ouderdomssuiker’, komt het nu ook steeds vaker voor bij jongere volwassenen (International Diabetes Federation, 2013). Ten slotte heeft de groep met een laag opleidingsniveau ook een verhoogd risico op diabetes type 2 (Bellou et al., 2018). 

De hoge prevalentie van diabetes type 2 zorgt voor een grote ziekte- en economische last voor de Nederlandse samenleving. De gemiddelde zorgverzekeringskosten per DM2 patiënt verzekerd bij VGZ bedroegen in 2019 €7.566 (declaratie onderzoek VGZ 2019). Doorgerekend naar heel Nederland is dat meer dan 6 miljard euro. Daarnaast zijn er ook hoge indirecte kosten, bijvoorbeeld als gevolg van verminderde werkproductiviteit. In Medisch Contact van november 2011 werd geschat dat de totale kosten voor diabetes maar liefst 10 miljard euro op jaarbasis zijn (van Venrooij, 2011).

KDO is bedoeld voor diabetes type 2 patiënten met overgewicht en/of een vergrote buikomvang, die gebruik maken van glucose verlagende medicatie.

Er zijn geen intermediaire doelgroepen.

Hoofddoel

Het hoofddoel van de leefstijlbehandeling KDO is dat het HbA1c van diabetes type 2 patiënten ofwel met 10% daalt (start HbA1c >58 mmol/mol) of lager is dan 53 mmol/mol (start HbA1c

Een deelnemer is gedeeltelijk of geheel omgekeerd wanneer aan één of beide voorwaarde(n) wordt voldaan: 

  • Deelnemers kunnen ten minste één medicatie klasse omlaag (0 – geen medicatie, 1 – metformine, 2 – metformine + SU-derivaten, 3 – metformine + SU-derivaten + insuline)
  • HbA1c daalt met 10% (start HbA1c >58 mmol/mol) of is lager dan 53 mmol/mol (start HbA1c

Deze definitie voor omkering is opgesteld door een team van experts en tevens beschreven en vindbaar als reactie op een consensus statement over omkering van diabetes type 2 in de BMJ (De Vries et al., 2017).

Subdoel

Er zijn enkel subdoelen geformuleerd voor de deelnemers (einddoelgroep). Deze subdoelen zijn afgeleid van de onderbouwing van de interventie op basis van het Integrative Model for explaining motivational and behavioural change (I-Change) gedragsmodel (De Vries et al., 2017). De subdoelen betreffen allen gedragsdoelen: 

  • Deelnemer is zich bewust van de invloed van voeding op diabetes type 2 en houdt een eetpatroon aan dat geschikt is voor diabetes type 2 (de basis is het Mediterraan dieet met minder koolhydraatrijke producten, op basis van de voedingsvisie van Keer Diabetes2 om, tevens in lijn met de NDF-richtlijn)
  • Deelnemer is zich bewust van de invloed van bewegen op diabetes type 2, beweegt dagelijks en op een manier die in zijn/haar leven past
  • Deelnemer is zich bewust van de invloed van stress op diabetes type 2, kan beter omgaan met stressfactoren en brengt ontspanning aan in het dagelijks leven
  • Deelnemer is zich bewust van de invloed van slaap op diabetes type 2 en zorgt voor genoeg slaap van voldoende kwaliteit
  • Deelnemer houdt bovenstaande gedragsdoelen op lange termijn zelfstandig vol, d.w.z ten minste tot 24 maanden na de start van het programma

Middels deze subdoelen wordt (duurzame) gedragsverandering bereikt, wat bijdraagt aan het einddoel op de lange(re) termijn, namelijk het omkeren van diabetes type 2. In hoeverre de deelnemers de subdoelen bereiken wordt tijdens en na de interventie gemonitord door middel van leefstijl anamneses en vragenlijsten.

Locaties en Uitvoering

KDO wordt uitgevoerd door intern opgeleide begeleiders op inspirerende locaties door heel Nederland die beschikken over minimaal drie aparte ruimtes. Idealiter kan er met de gehele deelnemersgroep geslapen worden, soms wordt dit echter apart in de buurt gedaan. Het overnachten op locatie gebeurt vanwege meerdere redenen. Allereerst vanwege de medische veiligheid. Tijdens de start bouwen we medicatie (deels) af (inclusief insuline). Gedurende de nacht blijft de verpleegkundige in de buurt voor medische (nood)situaties. Tevens is de kans groter dat als deelnemers thuis overnachten ze eigen, niet diabetes-proof voeding gebruiken (snacks, frisdrank, alcohol). Dit is expliciet niet de bedoeling. Tot slot gaan we tijdens de tweedaagse, voorafgaand aan het ontbijt (na de bloedsuikerbepaling) nuchter bewegen met de deelnemers. Ook dit is een essentieel onderdeel, dat minder goed haalbaar is als deelnemers elders overnachten. 

Daarnaast dient de locatie te beschikken over een plek waar met 10 mensen gekookt kan worden. De omgeving is ontspannen en biedt de mogelijkheid tot het maken van een wandeling (in de natuur). De locaties zijn bereikbaar met de auto en idealiter ook met het OV. 

De implementatie van het programma wordt enkel door de organisatie Voeding Leeft gedaan en het programma wordt niet door andere partijen uitgevoerd. Gemiddeld starten er 1 à 2 nieuwe groepen per week verspreid over het land. We werken naar een landelijke dekking zodat iedereen in Nederland binnen ca. één uur reizen op een programmalocatie kan zijn. De uitbreiding wordt geïmplementeerd op basis van de verzekeraars die KDO vergoeden. Op dit moment wordt de behandeling vergoed door zorgverzekeraars: VGZ (inclusief labels Univé, IZZ, IZZ, Bewuzt, Zorgzaam, UMC, Zekur.nl), Menzis (inclusief labels Hema, Anderzorg), Promovendum, National Academic, Besured en EUcare. Er zijn daarnaast pilots met Zilveren Kruis, ONVZ en Zorg en Zekerheid. Tevens worden er internationale samenwerkingen aangegaan om KDO in het buitenland uit te rollen. Zo is er bijvoorbeeld een pilot in Hongkong uitgevoerd en staat ook een pilot in India op de planning.

Keer Diabetes 2 Om is een brede en intensieve aanpak met een systeem voor implementatie in Nederland en ambities voor uitrol naar het buitenland. Er is professionele ondersteuning, de materialen zijn mooi en duidelijk. De aanpak is goed onderbouwd met theoretische gedragsmodellen. Het voedingsgedeelte is stevig uitgewerkt. Er zijn veelbelovende resultaten gevonden op medicatiegebruik en kwaliteit van leven na 6, 12 en 24 maanden, maar het gemiddelde HbA1c is na 24 maanden gelijk aan beginwaarde. Een gecontroleerde studie van voldoende omvang is noodzakelijk om de lichte aanwijzingen voor effectiviteit hard te maken.

Belangrijke documenten

Uitgebreide beschrijving (pdf)

Organisatie

Contactpersonen

Beoordeling / erkenning

  • Eerste aanwijzingen voor effectiviteit
Dit is een erkende interventie