Spring naar content
Naar alle interventies

Stapjefitter

Stapjefitter is een 18 weken durende interventie die stimuleert dat mensen die langdurig in de bijstand zitten weer actief gaan deelnemen aan de samenleving. Dit bereiken ze door competenties voor vrijwilligerswerk te bevorderen en hun leefstijl en fitheid te verbeteren. De doelgroep betreft re-integratie cliënten uit de participatieladder treden 1-2 met een ongezonde leefstijl.

De trainingsvorm is in groepsverband. Deelnemers wonen daarbij wekelijks twee bijeenkomsten bij 1) theoretische voorlichtingsbijeenkomst m.b.t. sport en bewegen, gezonde voeding en sociaal participeren; 2) sportactiviteit – bij voorkeur bij een buitensport vereniging.

Hiermee leveren de partners een bijdrage aan een optimale deelname in de samenleving en de gezondheid van uitkeringsgerechtigden. Bij Stapjefitter wordt door diverse organisaties samengewerkt, waaronder een fysiotherapie praktijk, een lokale welzijnsorganisatie, een re-integratiebedrijf of sociale werkvoorziening en lokale sportorganisaties en -verenigingen.

 

Van alle mensen die kunnen werken in Nederland (potentiële beroepsbevolking) is zo’n 26% niet aan het werk en niet op zoek naar werk. Dat betekent dat een flink deel van de Nederlandse bevolking (meer) kan werken, maar dat nu niet doet. Laagopgeleide mensen nemen minder deel aan arbeid (64%) dan middelbaar (79%) en hoger (87%) opgeleide mensen. Dit geldt ook voor vormen van vrijwilligerswerk (Vlasblom, 2015). Van alle 35-55 jarigen in Nederland doet 22% wekelijks minimaal 1x per week vrijwilligerswerk (Vrijwilligerswerk.nl 2020). In de doelgroep van Stapjefitter is deelname aan vrijwilligerswerk lager. Uit diverse gemeentelijke onderzoeken blijkt dat naast opleidingsniveau ook gezondheidsproblemen, psychische problemen, slechte taalbeheersing en/of verstandelijke beperking samenhangen met langdurige werkloosheid en verminderde participatie aan vrijwilligerswerk (Movisie, 2019).

 

De voordelen van gezond bewegen zijn overtuigend aangetoond (Ekelund e.a., 2016; Warburton & Bredin, 2016). Deze effecten zijn er niet alleen op fysiek vlak, maar ook op psychologisch en sociaal gebied waaronder participatie en welzijn (Gezondheidsraad, 2017; RIVM, 2016; Kaljouw, 2016; Grotendorst & Van Alten, 2016). Het meeste bewijs bestaat voor een negatief effect op de mentale gezondheid bij verlies van de baan en een positief effect op de mentale gezondheid bij herintreding. Mogelijk ligt bij de lichamelijke gezondheid het verband eerder van gezondheid naar het al dan niet hebben van werk. (Koning, 2008). Een gezonde leefstijl is een belangrijke voorwaarde voor een goede fysieke en mentale gezondheid. De leefstijlonderdelen slaap en voeding zijn nodig om voldoende energie te krijgen om de gevraagde taken uit te voeren, maar zijn ook essentieel voor voldoende wilskracht. Wilskracht is op haar beurt nodig voor het maken van gezonde keuzes. Langdurig werkloos zijn creëert vaak een situatie waarin mensen steeds minder buiten de deur en steeds minder in beweging komen. Hiermee neemt de eenzaamheid bij deze groep toe. (Baumeister, 2012).

Naast de huidige aandacht voor zelfmanagementvaardigheden, moet er ook aandacht zijn voor leefstijlverbetering (Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, 2017).

 

Uit persoonlijke gesprekken met management van het regionale reïntegratiebedrijf Ferm Werk blijken in de doelgroep meer vrouwen te zijn dan mannen in de leeftijd tussen 30 en 60 jaar. Ook komen meer vrouwen voor met een migranten achtergrond (Ferm Werk, 2018).

Bij een groot deel van de uitkeringsgerechtigden zijn zowel somatische als psychische gezondheidsklachten een belangrijke reden om niet aan het werk te komen. Zij hebben gemiddeld een minder goede gezondheid dan mensen die nog betaalde beroepsarbeid verrichten. Eenzelfde beeld komt naar voren wanneer we kijken naar een gangbare, meer objectieve maat voor gezondheid: de mate waarin mensen moeite hebben met het verrichten van dagelijkse levensverrichtingen. Deze resultaten bevestigen eerder inzichten dat werklozen en arbeidsóngeschikten een minder goede gezondheid hebben dan werkenden en vutters (Movisie 2019).

Naast de diverse gezondheidsklachten en beperkte ADL functioneren scoren mensen in de bijstand ook relatief laag m.b.t. hun leefstijl.

Laagopgeleiden sporten minder (32%) dan middelbaar (48%) en hoogopgeleide personen (66%) en ze bewegen ook relatief minder: laag opgeleide personen voldoen maar voor 34% aan de Beweegrichtlijnen terwijl hoogopgeleide personen 66% aan de Beweegrichtlijnen voldoen. Deze lijn wordt ook gezien voor uitkeringsgerechtigden vergeleken met mensen met betaald werk (CBS/RIVM, 2019)). Mensen met een uitkering voldoen ook dikwijls minder aan de Richtlijnen gezonde Voeding, er wordt vaker teveel alcohol gebruikt en men rookt relatief vaker en meer dan mensen die een reguliere baan hebben (RIVM, 2018).

Stapjefitter wordt ingezet voor uitkeringsgerechtigden die onderaan de participatieladder staan (treden 1 of 2) en die belemmeringen ondervinden in een gezonde leefstijl, door niet te eten volgens de Schijf van 5 resp. niet of onvoldoende bewegen conform de Beweegrichtlijnen.

Er wordt geen onderscheid gemaakt in cultuur, leeftijd of geslacht. De ervaring leert dat er meer vrouwen dan mannen en vooral vrouwen met een migranten achtergrond meedoen aan Stapjefitter.

 

Treden participatieladder (SGR 2014):
1 Geïsoleerd
2 Sociale contacten buitenshuis
3 Deelname georganiseerde activiteiten
4 Onbetaald werk
5 Betaald werk met ondersteuning
6 Betaald werk zonder ondersteuning.

 

Nee

Hoofddoel

Het project Stapjefitter heeft als hoofddoel:

Na afloop van het 18 weken durend programma is de deelnemer minimaal 1 trede gestegen op de participatieladder.

 

Subdoel

 

Om de participatie van deelnemers te bevorderen worden de volgende aspecten beïnvloedt:

1. De gezonde leefstijl wordt bevorderd (hierbij richt men zich op bewegen en voeding)

Deelnemer gaat meer sporten en bewegen en gaat gezonder eten.

Concreet betekent dit dat:

Na afloop van Stapjefitter:

-de deelnemer is gestegen van fase 1-2 naar fase 4 in het gedragsveranderings model (de Stages of Change model) m.b.t. bewegen (vragenlijst vraag 12) en voedingspatroon (vraag 13);

– geeft deelnemer zichzelf een rapportcijfer die 1,0 punt hoger is m.b.t. beweeggedrag dan bij de intake;

– geeft deelnemer zichzelf een rapportcijfer die 1,0 punt hoger is op hun voedingsgedrag dan bij de intake.

2. De fysieke fitheid (uithoudingsvermogen) wordt bevorderd. Op individueel niveau worden doelen gesteld gericht op bijvoorbeeld stijging van de absolute Vo2-max.

Concreet betekent dit dat:

Na afloop van Stapjefttter is er een toename van de absolute Vo2-max.

3.De deelnemer verbetert de noodzakelijke vaardigheden voor het uitvoeren van vrijwilligerswerk. Concreet betekent dit dat:

Na afloop van Stapjefitter:

– heeft de deelnemer een adequate dagstructuur ontwikkeld;

– heeft de deelnemer doelen leren stellen;

– heeft de deelnemer leren samenwerken en heeft hij/zij het eigen netwerk vergroot. Dit wordt bijgehouden door de welzijnsconsulent en leefstijlcoach.

 

Opzet van de interventie

Voorbereiding van Interventie eigenaar naar lokale partners

Het betreft een integrale aanpak waarbij diverse organisaties uit het sociale domein betrokken zijn en als team samenwerken. Er wordt een lokaal netwerk opgebouwd. Het re-integratie bedrijf / de sociale werkvoorziening, een fysiotherapeuten praktijk, een diëtist c.q. voedingsconsulent en een welzijnsorganisatie bieden gezamenlijk Stapjefitter aan. Er kan ook een sport/beweegorganisatie worden toegevoegd. Beweegteam Woerden geeft als interventie-eigenaar een workshop over Stapjefitter aan lokale uitvoerende partijen.

 

Lokale uitvoering

Werving en selectie

Het lokale project start met de werving van kandidaat deelnemers door de re-integratie consulenten. Vervolgens organiseert men een startbijeenkomst voor potentiële deelnemers door de drie uitvoerende docenten (leefstijlcoach, voedingsdeskundige en welzijnsconsulent) met de re-integratie consulenten. Gedurende deze bijeenkomst geven de docenten concrete informatie over het programma, worden wederzijdse verwachtingen uitgesproken en krijgen de deelnemers de gerichte uitnodigingen voor de testen, intakegesprekken en de start van het groepsprogramma.

 

Testen, meten en intakegesprek

Vervolgens zal Stapjefitter starten met een fitheidstest bij en door een fysiotherapeut – en de afname van een schriftelijke vragenlijst m.b.t. gezondheid en participatie in vrijwilligerswerk (zie Docenten Handboek). Daarna vindt een intakegesprek plaats met de re-integratie consulent en de leefstijlcoach. Aansluitend gaan deelnemers zelf – met ondersteuning van de leefstijlcoach – hun eigen doelen vaststellen.

 

Uitvoering

De geselecteerde deelnemers (11 deelnemers per groep) nemen deel aan een 18 weken durend groepsprogramma. Tijdens dit programma worden de deelnemers wekelijks twee dagdelen gecoacht op gedragsverandering naar het aannemen van een gezonde leefstijl en het aanleren van vaardigheden om hun om deelname aan vrijwilligerswerk te bevorderen.

De volgende actoren zijn betrokken bij de uitvoering (incl. hun rollen en taken):

Coördinator: Overall organisatie, Monitoring, Rapportage, Financiën, PR;
Re-integratie consulenten: Werving en selectie, Tussentijdse evaluaties Eindgesprek, betrokken bij het vervolg;
Leefstijlcoach: Overall organisatie, Aanspreekpunt voor de deelnemers , Afstemming tussen de lessen, theorielessen beweging, praktijklessen beweging;
Voedingsdeskundige: Blok 1 9 voedingslessen ondersteunen;
Fysiotherapeut / Beweegdeskundige: Intake: fitheidstest + vragenlijst ene Eindtest: fitheidstest + vragenlijst;
Welzijnsconsulent: Blok 2 9 lessen ondersteunen, betrokken bij het vervolg m.b.t. het vrijwilligerswerk.

 

Afronding

Na afloop vindt wederom een fitheidstest plaats, ook wordt er weer een vragenlijst afgenomen en het traject eindigt met een afrondingsgesprek. Daar worden de resultaten besproken en vervolg plannen gemaakt.


Nazorg
Er worden regelmatig (een keer per 6 maanden gedurende 2 jaar) terugkom momenten georganiseerd om het vervolg na de 18 weken te monitoren en ter bevordering van het beklijven van de resultaten van Stapjefitter.

(zie tabel in het werkblad)

Locaties en Uitvoering

Waar kan de interventie uitgevoerd worden en welk(e) soort(en) organisatie(s) kan/kunnen de interventie uitvoeren?

Stapjefitter betreft een integrale aanpak waarbij diverse partijen betrokken zijn.

De eerste bijeenkomst m.b.t gezond bewegen en voeding wordt gegeven door resp. de leefstijl coach resp. fysiotherapeut en een diëtist of een voedingskundige, de locatie kan divers zijn, bijvoorbeeld bij een welzijnsorganisatie of een sportvereniging. De sportactiviteit (dagdeel 2) wordt gegeven door een fysiotherapeut of een leefstijlcoach en vindt plaats bij een sportvereniging. De theoretische sessie wordt gegeven in een ruimte waar tenminste 11 deelnemers en de docent terecht kunnen. Er kan koffie/thee worden geserveerd. Men kiest een goed bereikbare locatie, denk daarbij ook aan het openbaar vervoer en het moet een neutrale ruimte zijn, d.w.z. liefst niet bij de gemeente of de sociale werkvoorziening. De sport sessie kan men het beste bij een buitensport accommodatie aanbieden.

Er ontstaat een integrale aanpak waarbij zowel sport, welzijn, sociale zaken en WMO betrokken zijn. Er zijn vier partijen betrokken bij de uitvoeringen:

  • re-integratie bedrijf of een sociale werkvoorziening: deze organisatie kan het gehele traject van re-integratie op zich nemen, als intermediair tussen sport en welzijn. Deelnemers worden door hun vervolgens ook richting werk begeleid;

  • fysiotherapiepraktijk die de leefstijlcoach levert die het hele traject mede coördineert;

  • welzijnsorganisatie: deze organisatie is verantwoordelijk voor vrijwilligerswerk en participeren;

  • sportorganisatie: hierbij ligt de nadruk op de sport-/beweegdeelname en het aanbieden van vrijwilligerswerk binnen de club.

Landelijke opschaling

Het Beweegteam Woerden zorgt voor de Erkenning van Stapjefitter. Zij zorgt ook voor de landelijke promotie via diverse kanalen. Er zijn contacten met verschillende landelijke organisaties die steun kunnen geven bij de landelijke uitrol, zoals het Kenniscentrum Sport en Bewegen, de Vereniging Sport en Gemeenten. Het Beweegteam Woerden is ook in gesprek met diverse andere landelijke partners die een belangrijke rol kunnen spelen bij deze uitrol. FysioHolland is een van de grootste fysiotherapie netwerken in Nederland, met ca 140 centra verspreid over Nederland. Zij gaan Stapjefitter als integrale leefstijl aanpak adopteren. Tevens werken we samen met de Hogeschool Rotterdam, Kenniscentrum Zorginnovatie; met hen gaan we ook onderzoeken hoe we samen Stapjefitter breder kunnen implementeren. Hiermee hebben we een unieke set partners die ons omarmen en de implementatie steunen.

Tot op heden loopt Stapjefitter in Woerden, Kamerik, Harmelen, Zegveld, Papendrecht en Borssele.

 

Lokale implementatie

Er wordt door de interventie eigenaar een workshop georganiseerd voor de gezamenlijke partners die de interventie willen opstarten. Daarbij worden ook alle beschikbare materialen toegelicht. Dit betreffen halffabricaat materialen die de betrokken organisaties zelf aanpassen zoals Docenten Handboek, pers/PR-materiaal, materialen t.b.v. de nul- en eindmeting.

Tijdens de workshop wordt de aanpak toegelicht en de ontwikkelde materialen overgedragen. Deze dag is bestemd voor de lokale coördinator, de fysiotherapeut/leefstijlcoach, de voedingsdeskundigen, de welzijnsconsulent en de re-integratie consulent.

 

De volgende materialen behorend bij Stapjefitter zijn beschikbaar:

 

-Materialen voor PR

Persbericht start interventie

 

-Materialen voor bijeenkomsten met potentiële deelnemers:

uitnodigingsbrief

powerpointpresentaties

 

-Materialen voor leefstijlcoach:

Docenten handleiding

Lesbladen

 

-Materialen voor evaluatie:

Vragenlijsten

Testprotocol

 

Belangrijke documenten

Uitgebreide beschrijving (pdf)

Organisatie

Contactpersonen

Beoordeling / erkenning

  • Goed onderbouwd
Dit is een erkende interventie