Spring naar content
Naar alle interventies

X-Fittt GLI

X-Fittt GLI is een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI), voor volwassenen (>18 jaar) met een hoog gewicht gerelateerd gezondheidsrisico. Gedurende twee jaar richt X-Fittt GLI zich op het bevorderen en behouden van een gezonde leefstijl.

X-Fittt GLI wordt aangeboden vanuit een beweegcentrum, waardoor X-Fittt GLI toegankelijk is voor een grote groep deelnemers die lid zijn of willen worden van een beweegcentrum. X-Fittt GLI kan de potentiële doelgroep werven via het beweegcentrum en via huisartsen.

X-Fittt GLI kent een individuele en groepsvariant. Beide varianten worden aangeboden met een gratis (beperkte toegang) en betaald (onbeperkte toegang) sportabonnement. De leefstijlcoach en deelnemer plannen en evalueren de beweegmomenten af binnen en buiten het beweegcentrum.

?De leefstijlcoach begeleidt deelnemers intensief en stelt samen met de deelnemer individuele doelen op middels Motivational Interviewing om hiermee intrinsieke motivatie en zelfmanagement te verhogen. Ook monitort de leefstijlcoach de voortgang via fysieke metingen en de X-Fittt app, waarin deelnemers onder andere een voedingsdagboek bijhouden.

X-Fittt GLI is ontwikkeld voor de aanpak en preventie van overgewicht en obesitas. Een tweede probleem is dat met de andere erkende GLI’s minder mensen bereikt worden dan verwacht.

X-FITT GLI wordt daarom uitgevoerd in een beweegcentrum.  

 

Overgewicht en obesitas 

Overgewicht en obesitas behoren tot de belangrijkste volksgezondheidsproblemen. In 2017 had 48,7% van de volwassenen overgewicht (BMI tussen 25 en 30) of obesitas (BMI van 30 of hoger) (Hilderink & Verschuuren,2018). Deze cijfers stijgen nog steeds en, als de trend zich voortzet, dan kampt in 2040 62% van de volwassen Nederlanders met overgewicht of obesitas (Ministerie VWS, 2018). Overgewicht en obesitas zijn gerelateerd aan ziekten zoals hart- en vaatziekten, diabetes, hypertensie, psychosociale problemen, gewrichtsaandoeningen en verschillende vormen van kanker (PON, 2010; WRR, 2018). 

Overgewicht en obesitas hangen samen met een inactieve leefstijl en een ongezond voedingspatroon. Chronische aandoeningen, die het gevolg van zijn van overgewicht en obesitas, beïnvloeden niet alleen de kwaliteit van leven, maar brengen ook hoge kosten voor de maatschappij met zich mee. De geschatte zorgkosten voor bijvoorbeeld diabetes bedragen in 2017 1,6 miljard Euro (RIVM, 2017). Dit is exclusief de kosten voor behandeling van arbeidsongeschiktheid, ziekteverzuim en complicaties. 

 

Het bereiken van deelnemers  

De GLI bestaat al enige jaren en sinds 2019 is de vergoeding voor leefstijlbegeleiding vanuit de GLI opgenomen in het basispakket van de zorgverzekering. Echter, het aantal mensen dat gebruik maakt van de GLI valt tegen ten opzichte van de verwachtingen (Mohnen et al., 2020). 

Er zijn verschillende redenen voor het geringe bereik van de GLI:  

  1. Onbekendheid van de GLI bij potentiële deelnemers. 
  2. Huisartsen en praktijkondersteuners kennen de GLI en/of de leefstijlcoach niet, verwijzen onvoldoende door naar een GLI. 
  3. Organisaties zijn niet op de hoogte van het potentieel die beweegcentra kunnen bieden. Volgens het Mulier instituut hebben gemeenten, onderwijsinstellingen, bedrijven, sportclubs en (para)medici een gezonde levensstijl op de agenda, maar zijn zij niet in contact met beweegcentra die de GLI kunnen aanbieden, zoals fitnessaanbieders  (Hover & van Eldert, 2019).  

Het potentieel van beweegcentra om de GLI aan te bieden wordt momenteel niet benut, waardoor een groot deel van de doelgroep (nog) niet deelneemt aan de GLI (Schurink- van ’t Klooster, Loyen & Proper, 2019). Het potentieel is groot: veel beweegcentra kunnen X-Fittt GLI aanbieden. Bijvoorbeeld fitnesscentra: het aantal fitnessbedrijven groeide tussen 2007 en 2018 met 78% naar 1.790. In Nederland doen 3 miljoen Nederlanders wekelijks aan fitness, waarvan 2/3e lid is van een fitnesscentrum (Hover & van Eldert, 2019). Fitness bedrijven hebben dus 3 miljoen (potentiële) deelnemers, waarvan naar schatting ongeveer de helft overgewicht of obesitas heeft, en dus behoort tot de doelgroep van X-Fittt GLI. Een beweegcentrum kan een stimulerende omgeving bieden voor mensen om aan een GLI deel te nemen (Wagemakers, Mulderij, Verkooijen, Groenewoud & Koelen, 2018).  

X-Fittt GLI richt zich op volwassenen (>18 jaar) met een minimale BMI van 25 in combinatie met een verhoogde co-morbiditeit*, of een BMI hoger dan 30. Een verhoogde co-morbiditeit betekent dat er sprake is van diabetes, verhoogde bloeddruk, hart- en vaatziekten of een buikomtrek hoger dan de norm (= 88 cm voor vrouwen en = 102 cm voor mannen (van Binsbergen et al., 2010)).

Bij een BMI = 35 wordt geadviseerd ook een diëtist en fysiotherapeut onderdeel van de begeleidingsfase te laten zijn. De doelgroep moet verplicht bij aanvang van het traject een verwijsformulier laten ondertekenen bij de huisarts.

Inclusiecriteria

  • BMI = 25 kg/m² in combinatie meteen verhoogde co-morbiditeit of een verhoogde buikomtrek
  • BMI = 30 kg/m²
  • Adolescenten vanaf 16 jaar kunnen deelnemen als de verwijzer en GLI aanbieder inschatten dat de jongere baat heeft bij het volgen van de GLI en hier cognitief en sociaal toe in staat is. Er is geen bovengrens t.a.v. leeftijd.

*Comorbiditeit: hypertensie, dyslipidemie, diabetes, cardiovasculaire aandoeningen, artrose en slaapapneu.

Deelnemers moeten gemotiveerd zijn voor gedragsverandering, een inactieve leefstijl hebben, dat wil zeggen niet voldoen aan de Bewegingsrichtlijnen (Gezondheidsraad, 2017).

X-Fittt GLI verbindt de eerstelijnszorg en een beweegcentrum. Daar waar beweegcentrum staat, kan ook gelezen worden: fitnesscentrum, fysiotherapiepraktijk, preventiecentrum of sportschool. Intermediaire doelgroepen zijn:

Leefstijlcoaches. Gecertificeerd, lid van BLCN. De leefstijlcoach voert X-Fittt GLI uit: de intake, consulten, eindgesprek en de groepsbijeenkomsten.

Ondernemers die een beweegcentrum hebben waar X-Fittt GLI uitgevoerd kan worden. De werving verloopt grotendeels deels via het beweegcentrum, de leefstijlcoach werkt vanuit het beweegcentrum en de deelnemers port in het beweegcentrum.

Beweegprofessionals in een beweegcentrum. De beweegprofessional: beweegagoog, trainer, fysiotherapeut, sportleraar of leefstijlcoach geeft de groepslessen en begeleidt het individuele sporten in het beweegcentrum.

Huisartsen en praktijkondersteuners. De werving van deelnemers verloopt deels via de huisarts en praktijkondersteuner. Deelnemers hebben een doorverwijzing nodig van de huisarts of de praktijkondersteuner.

Fysiotherapeuten. Indien noodzakelijk kan de deelnemer op advies van de huisarts en/of leefstijlcoach doorverwezen worden voor een advies en/of behandeling bij een fysiotherapeut.

Diëtisten. Indien noodzakelijk kan de deelnemer op advies van de huisarts en/of leefstijlcoach doorverwezen worden voor een advies en/of consult bij een diëtist.

Hoofddoel

Het realiseren van duurzame gezondheidswinst bij deelnemers. Als volgt gekwantificeerd:

  • Deelnemers aan X-Fittt GLI vertonen na afronding van fase 1 een gewichtsvermindering van = 5% conform de NHG-richtlijn Obesitas (Van Binsbergen et al., 2010) en hebben deze vermindering behouden bij afronding van fase 3.
  • Deelnemers aan X-Fittt GLI vertonen na afronding van fase 1 een afname in middelomtrek van = 5% en hebben deze afname behouden bij afronding van fase 3.
  • Deelnemers aan X-Fittt GLI ervaren na afronding van fase 2 een verbetering in kwaliteit van leven, gemeten door een significante toename van de EQ-5D gezondheidsscore en de EQ-VAS-score, en hebben deze verbetering behouden bij afronding van fase 3.

Subdoel

Subdoelen op gedragsniveau:

  • Deelnemers aan X-Fittt GLI voldoen na fase 1 aan de Beweegrichtlijnen 2017 opgesteld door de Gezondheidsraad (2017) en hebben dit beweeggedrag behouden bij afronding van fase 3.
  • Deelnemers aan X-Fittt GLI hebben na fase 1 een verantwoord en gezond voedingspatroon in lijn met de Richtlijnen Goede Voeding opgesteld door de Gezondheidsraad (2015) en hebben dit voedingspatroon behouden bij afronding van fase 3.
  • Deelnemers aan X-Fittt GLI hebben bij afronding van fase 3 hun persoonlijke doelen behaald. Deze op maat geformuleerde doelen worden tijdens het intakegesprek met de leefstijlcoach opgesteld en zijn gericht op gezondheidswinst.

Subdoelen op gedragsdeterminanten niveau:

  • Deelnemers aan X-Fittt GLI hebben na afronding van fase 1 kennis over de Beweegrichtlijnen 2017 en Richtlijnen Goede Voeding.
  • Deelnemers aan X-Fittt GLI zijn bij aanvang van fase 1 en bij afronding van fase 3 gemotiveerd tot gedragsverandering en -behoud.
  • Deelnemers aan X-Fittt GLI zijn bij afronding van fase 3 in staat tot eigen regie ten aanzien van het opstellen en uitvoeren van eigen gezondheidsdoelen (zelfmanagement).

Subdoelen voor de intermediaire doelgroepen:

  • Intermediaire groepen in het beweegcentrum (ondernemers, leefstijlcoaches, beweegprofessionals, fysiotherapeuten, diëtisten) hebben kennis over X-Fittt GLI en kunnen X-Fittt GLI uitvoeren door samenwerking in een multidisciplinair team. De leefstijlcoach kan in dienst zijn van het beweegcentrum, of de interventie-eigenaar of wordt daartoe geworven. De beweegprofessionals, fysiotherapeuten of diëtisten kunnen in dienst zijn van het beweegcentrum of kunnen een samenwerking aangaan in het netwerk van het beweegcentrum.
  • Intermediaire groepen worden ondersteund in het uitvoeren van X-Fittt GLI opdat zoveel mogelijk deelnemers bereikt worden en duurzame gezondheidswinst geboekt kan worden.
  • Huisartsen en praktijkondersteuners werven en verwijzen deelnemers door naar een beweegcentrum voor deelname aan X-Fittt GLI.
  • Huisartsen en praktijkondersteuners zijn bekend met X-Fittt GLI en de effectiviteit ervan.

Opzet van de interventie

?De deelnemer aan X-Fittt GLI is lid van het beweegcentrum als onderdeel van de interventie. Binnen het sportabonnement kent X-Fittt GLI in de eerste 12 weken van de interventie een individuele en een groepsvariant. De individuele variant houdt in dat de deelnemer zelfstandig beweegt op advies van de leefstijlcoach, binnen de mogelijkheden van het beweegcentrum, aangevuld met bewegen buiten het beweegcentrum. De individuele variant wordt gekozen wanneer de behoefte of vraag van de deelnemer niet aan sluit op de groepsvariant. Denk aan tijd, beweegniveau, lichamelijke klachten en/of psychische problemen. Het wegvallen van de vaste contactmomenten met de groep en de beweegprofessional wordt gecompenseerd door een aantal extra korte contactmomenten met de leefstijlcoach in vergelijking met de groepsvariant. De groepsvariant houdt in dat de beweegmomenten wekelijks in vaste groepen en op vaste tijden georganiseerd worden. In de tabel staan beide varianten. Beide varianten worden door het beweegcentrum zowel gratis (beperkte toegang, op een bepaald aantal vaste tijdstippen) als tegen betaling (onbeperkt sporten) aangeboden. Vaste afspraak met de deelnemer is deelname aan ten minstedrie beweegmomenten per week. Deze beweegmomenten vinden plaats via de bestaande trainingsapp, in het centrum en buiten (outdoor) bij het centrum. De groepslessen staan onder leiding van de beweegprofessional van het centrum. De leefstijlcoach geeft de uitleg over oefeningen aangeboden via de X-Fittt trainingsapp. Het aanbod van bewegen in een beweegcentrum is laagdrempelig, flexibel en divers. Een beweegcentrum is zeven dagen per week geopend van vroeg tot laat. Er zijn verschillende trainingsmogelijkheden: kracht en cardio toestellen, groepslessen zoals boksen, yoga, zumba en circuittraining.   

X-Fittt GLI is opgedeeld in 4 fases (Tabel 1):  

Tabel 1. Overzicht van de opbouw van de interventie:

Locaties en Uitvoering

De leefstijlcoach consulten en de beweeglessen worden uitgevoerd in het beweegcentrum. In overleg met de leefstijlcoach kunnen beweegmomenten ook buiten het beweegcentrum plaatsvinden of middels de X-Fittt app. De eindverantwoordelijke van het beweegcentrum is de ondernemer. Voorwaarde voor een succesvolle uitvoering van X-Fittt GLI is dat ‘leren gezond leven’ past bij de visie van de ondernemer. Het beweegcentrum moet minimaal beschikken over sportfaciliteiten zoals een ruimte waar groepstrainingen uitgevoerd kunnen worden en een ruimte waar deelnemers zelfstandig kunnen trainen. Voor de individuele afspraken met de leefstijlcoach moet de locatie een afgesloten kamer hebben. In deze ruimte moeten de materialen aanwezig zijn die de leefstijlcoach gebruikt voor de fysieke metingen. X-Fittt GLI wordt uitgevoerd onder leiding van de leefstijlcoach. Het beweegcentrum levert de beweegprofessional die de groepslessen zowel binnen als buiten geeft, en faciliteert het individuele sporten. Het beweegcentrum biedt zowel een gratis als betaald sportaanbod aan.

De leefstijlcoach is in dienst van de interventie eigenaar of van het beweegcentrum en beschikt over een X-Fittt GLI licentie. 

Implementatie van X-Fittt GLI in een beweegcentrum 

Een ervaren leefstijlcoach in dienst van de interventie eigenaar ondersteunt de ondernemer van het beweegcentrum, de beweegprofessionals en de leefstijlcoach in het beweegcentrum (“train de trainer”) met het opstarten en uitvoeren van X-Fittt GLI. 

Landelijke uitbreiding X-Fittt GLI 

Onderscheidend voor X-Fittt GLI ten opzichte van andere GLI’s is dat X-Fittt GLI uitgevoerd wordt in een beweegcentrum. Doordat ook geworven wordt onder (potentiële) leden van een beweegcentrum, heeft X-Fittt GLI een groot bereik. In Nederland zijn bijna 2.000 fitnesscentra, al dan niet in combinatie met een fysiotherapiepraktijk, met 3 miljoen beoefenaars (Hover & van Eldert, 2019). Op basis van de landelijke cijfers is de inschatting dat de helft, ongeveer 1,5 miljoen fitness beoefenaars overgewicht of obesitas heeft, en daarmee tot de doelgroep van X-Fittt GLI behoort. De interventie eigenaar en geïnteresseerde beweegcentra leggen contact met elkaar via hun (zakelijke) netwerken, koepelorganisaties, (social) media en mond-op-mond reclame. De interventie eigenaar en het beweegcentrum hebben een kennismakingsgesprek, gevolgd met een selectiegesprek, waarin beoordeeld wordt of het beweegcentrum en X-Fittt GLI bij elkaar passen qua visie en werkwijze. Vervolgens sluiten de interventie eigenaar en het beweegcentrum een overeenkomst. Tevens wordt een leefstijlcoach, al werkzaam in het beweegcentrum of geworven voor de interventie eigenaar of voor het beweegcentrum, gecontracteerd. 

Formupgrade, de interventie-eigenaar, heeft verschillende materialen ontwikkeld voor deelnemer en voor professionals die X-Fittt GLI uitvoeren en voor de beweegcentra. Materialen kunnen aangepast worden aan de context van het beweegcentrum in overleg met de interventie-eigenaar.  

Voor deelnemers: 

  • Deelname overeenkomst X-Fittt GLI 
  • X-Fittt GLI informatieboekje 
  • X-Fittt app voor registratie voedingsdagboek en beweegactiviteiten 

Voor het beweegcentrum, leefstijlcoaches, beweegprofessionals: 

  • Handboek X-Fittt GLI 
  • Verwijsformulier van het beweegcentrum (voor de huisarts) 
  • Leefstijlcoach Protocol 
  • X-Fittt GLI Regulier Trainingshandleiding (groepsvariant) 
  • Agenda Intervisie bijeenkomsten inclusief format casuïstiek  
  • Bestanden voor gegevensverzameling (o.a. fysieke metingen en vragenlijsten) 
  • Handleiding evaluatie X-Fittt (Mulderij et al., 2019a) 

Voor de werving van deelnemers: 

  • Website en social media X-Fittt GLI 
  • Flyers 
  • Voorbeeld advertenties digitaal en print 
  • Voorbeeld reclamecampagnes op social media 
  • Voorbeeld introductiebrief X-Fittt GLI en beweegcentrum aan huisarts 

Voor het beweegcentrum: 

  • Licentieovereenkomsten voor de ondernemer en voor de leefstijlcoach 
  • Kwaliteitsbeoordeling formulieren 

X-Fittt GLI bevat en onderbouwt alle aspecten van een gecombineerde leefstijlinterventie. De verbinding tussen het sportdomein / de fitnesscentra en de leefstijlcoaching is een meerwaarde voor de werving. De duidelijke organisatie en rolverdeling maakt het programma goed uitvoerbaar en biedt perspectief op brede implementatie. Het programma kan op maat gemaakt worden middels keuze uit workshops op relevante thema’s. 

Belangrijke documenten

Uitgebreide beschrijving (pdf)

Contactpersonen


Beoordeling / erkenning

  • Eerste aanwijzingen voor effectiviteit
Dit is een erkende interventie