Spring naar content
Naar alle interventies

Fitstap

FitStap is een 12-weeks programma met als beweegvorm Sportief wandelen, een matig intensieve activiteit. De kern van FitStap is de module Beweging, die bestaat uit een wekelijkse begeleide groepstraining van 60 minuten en twee zelfstandige trainingen van ook elk 60 minuten. De zelfstandige trainingen voeren de deelnemers individueel uit met behulp van een speciaal ontwikkelde app. In een groepsgesprek van 30 minuten na afloop van de groepstraining wisselen deelnemers ervaringen en tips uit. Dat kan ook gedurende de rest van de week via een groep chat in de app. Ook de coach participeert in de chat. FitStap heeft verder twee ondersteunende modules Voeding en Mentale coaching, die bestaan uit zelfstandige opdrachten in de app. De FitStap coaches volgen een speciaal opleidingsweekend van de KWBN. Zij krijgen een gebruikerslicentie die jaarlijks verlengd wordt als zij bijscholingen volgen.

In Nederland voldeed in 2017 44% van alle volwassen vanaf 18 jaar aan de Beweegrichtlijnen 2017. Van de 18-64 jarigen was dat 50% en van de oudere volwassenen (65+) 37% (Volksgezondheidenzorg.info, 2018).

Bewegen verlaagt bij volwassenen en ouderen het risico op hart- en vaatziekten, diabetes en depressieve symptomen. Ook hangt bewegen samen met een lager risico op borst- en darmkanker en vroegtijdig overlijden. Bij ouderen (65+) verhoogt bewegen daarnaast de spierkracht en loopsnelheid en verlaagt het risico op botbreuken, lichamelijke beperkingen, cognitieve achteruitgang en dementie. Het gaat dan niet alleen om fysieke activiteiten gericht op uithoudingsvermogen maar ook om kracht. Verder brengt veel zitten gezondheidsrisico’s met zich mee voor hart- en vaatziekten en vroegtijdige sterfte. De meeste gezondheidswinst kan geboekt worden door van inactief tenminste matig actief te worden. De Beweegrichtlijnen 2017 bevatten daarom naast richtlijnen voor matig intensief bewegen (minimaal 150 minuten verspreid over meerdere dagen) ook spier- en botversterkende activiteiten (minimaal tweemaal per week, voor ouderen inclusief balansoefeningen) en de richtlijn om veel zitten te voorkomen (Gezondheidsraad, 2017).

Overgewicht is een belangrijke mediator in het effect van bewegen op gezondheid. Overgewicht komt bij ongeveer de helft van de volwassen bevolking voor en de verwachte trend is ongunstig (RIVM, 2018). Daarom is overgewicht een van de drie prioriteiten in het Preventieakkoord naast alcohol en roken (Ministerie VWS, 2018). Bewegen is naast voeding is een belangrijke risicofactor voor overgewicht. Bewegen en voeding bepalen samen de energiebalans (Ocké & Kromhout, 2004).

De doelgroep van FitStap bestaat uit inactieve en semi-actieve volwassenen.

De indeling naar inactief en semi-actief is vergelijkbaar met de indeling naar gezondheidswandelaars respectievelijk recreatieve wandelaars in het jaarplan 2019 van de KWBN (https://www.kwbn.nl/pagina/over-ons/missie-visie-beleid).

Inclusiecriteria zijn beheersing van de Nederlandse taal en bezit van een smartphone in verband met de app. Voor definities en meetmethoden van inactief en semi-actief zie de paragraaf Subdoelen onder 1.2 Doel.

Niet van toepassing

Hoofddoel

Na 12 weken voldoen deelnemers van FitStap beter aan de Beweegrichtlijnen doordat zij langer, vaker en/of intensiever bewegen.

Inactieven bereiken na 12 weken FitStap het niveau semi-actief. Semi-actieven bereiken na 12 weken FitStap het niveau normactief.

Zie onder Subdoelen voor definities en meetmethoden van inactief, semi-actief en normactief.

Subdoel

Definities en meetmethoden van inactief, semi-actief en normactief

In lijn met de Beweegrichtlijnen (Gezondheidsraad, 2017) definiëren we inactief als “geen enkele dag in de week matig intensief bewegen en geen enkele dag in de week spier- en botversterkende activiteiten en voor volwassen van 65 jaar of ouder ook geen enkele dag in de week balansoefeningen”.

Semi-actief definiëren we als “minstens een dag in de week matig intensief bewegen maar niet 150 minuten per week, en een dag per week spier- en botversterkende activiteiten, en voor volwassen van 65 jaar of ouder ook een dag per week balansoefeningen”.

Norm-actief definiëren we als “tenminste 150 minuten per week minimaal matig intensief bewegen verspreid over tenminste twee dagen en tenminste tweemaal per week spier- en botversterkende oefeningen, en voor volwassen van 65 jaar of ouder ook tweemaal per week balansoefeningen”.

Inactief, semi-actief en norm-actief meten we met de SQUASH-vragenlijst, aangevuld met vragen over wekelijkse frequentie van spier- en botversterkende activiteiten en balansoefeningen.

Definities en meetmethoden van inactief, semi-actief en normactief
In lijn met de Beweegrichtlijnen (Gezondheidsraad, 2017) definiëren we inactief als “geen enkele dag in de week matig intensief bewegen en geen enkele dag in de week spier- en botversterkende activiteiten en voor volwassen van 65 jaar of ouder ook geen enkele dag in de week balansoefeningen”.
Semi-actief definiëren we als “minstens een dag in de week matig intensief bewegen maar niet 150 minuten per week, en een dag per week spier- en botversterkende activiteiten, en voor volwassen van 65 jaar of ouder ook een dag per week balansoefeningen”.
Norm-actief definiëren we als “tenminste 150 minuten per week minimaal matig intensief bewegen verspreid over tenminste twee dagen en tenminste tweemaal per week spier- en botversterkende oefeningen, en voor volwassen van 65 jaar of ouder ook tweemaal per week balansoefeningen”.
Inactief, semi-actief en norm-actief meten we met de SQUASH-vragenlijst, aangevuld met vragen over wekelijkse frequentie van spier- en botversterkende activiteiten en balansoefeningen.

Subdoelen

  1. Deelnemers schatten na afloop van FitStap beter in in welke mate ze aan de Beweegrichtlijnen voldoen
  2. Deelnemers hebben na afloop van FitStap een gunstigere houding tegenover bewegen
  3. Deelnemers ervaren na afloop van FitStap meer sociale steun bij bewegen
  4. Deelnemers voelen zich na afloop van FitStap beter in staat om te bewegen
  5. Deelnemers hebben na afloop van FitStap een sterkere intentie om te bewegen
  6. Deelnemers zijn na afloop van FitStap intrinsieker gemotiveerd om te bewegen
  7. Deelnemers beschikken na afloop van FitStap over betere motorische basiseigenschappen (kracht, lenigheid, uithoudingsvermogen, snelheid en coördinatie) om te bewegen
  8. Deelnemers voelen zich na afloop van FitStap beter in staat om zelfstandig realistische doelen en actieplannen op te stellen om te bewegen

Alle subdoelen meten we met een zelfrapportage vragenlijst met Likert-antwoordschalen. Uithoudingsvermogen wordt ook gemeten met de Shuttle Walk Test.

Opzet van de interventie

FitStap duurt twaalf weken en bestaat uit drie thematische modules: Beweging, Voeding, en Mentale coaching.

De module Beweging is de kern van FitStap. De beweegvorm is Sportief wandelen. De intensiteit is matig intensief. De module bestaat wekelijks uit een begeleide groepstraining van 60 minuten en twee zelfstandige wandeltrainingen van ook elk 60 minuten. De groep bestaat uit gemiddeld 10 volwassenen. In een heterogene groep differentieert de FitStap coach naar niveau. De zelfstandige trainingen doen de deelnemers individueel met een speciaal ontwikkelde app.

De modules Voeding en Mentale coaching bestaan uit zelfstandige opdrachten in de app. Deze zijn optioneel voor de semi-actieve deelnemers.

Na afloop van de groepstraining vindt een groepsgesprek van 30 minuten plaats waar deelnemers ervaringen en tips uitwisselen. Dit kan ook over de opdrachten van voeding en mentale coaching gaan. Het groepsgesprek is optioneel voor semi-actieve deelnemers. De FitStap-coach begeleidt het groepsgesprek. De rest van de week kunnen deelnemers en coach ook ervaringen en tips delen in de groep chat van de app.

De deelnemers kunnen FitStap (gezamenlijk) afsluiten met deelname een wandelevenement. Dit is optioneel.

De deelnemers aan FitStap ontvangen een gratis lidmaatschap voor bepaalde tijd (lopende kalenderjaar) en korting bij wandelevenementen van de KWBN.

Locaties en Uitvoering

De startlocatie dient toegang te hebben tot toiletvoorziening en een aparte ruimte voor de wekelijkse groepsgesprekken en voor het nuttigen van een afsluitende kop koffie. Een veel gebruikte locatie is de kantine van een sportvereniging, buurthuis of fitnesscentrum. De omgeving is bij voorkeur aangrenzend aan een bosgebied of verlicht in geval van avondtrainingen.

In principe kan elke organisatie met een volledige rechtsbevoegdheid een FitStap programma organiseren. De volledige rechtsbevoegdheid is nodig voor de ongevallen en aansprakelijkheidsverzekering. Anders is de FitStap-coach hoofdelijk aansprakelijk.

Het is verplicht om de (technische) uitvoering over te laten aan een erkende FitStap-coach. Dit kan een FitStap-coach zijn die aan de organisatie is verbonden, maar men kan ook een FitStap-coach inhuren. KWBN kan hierin te allen tijde bemiddelen.

Voor de continuering is het wenselijk dat er reeds een reguliere begeleide wandelgroep is waar deelnemers vergelijkbare wandeltrainingen als bij FitStap kunnen volgen. Zo niet dan kan bij voldoende belangstelling de FitStap groep na 12 weken overgaan in een reguliere begeleide wandelgroep. De begeleiding gebeurt door trainers en wandelbegeleiders van de KWBN die zijn aangesloten bij een sportvereniging zoals een atletiekvereniging, sportcentrum of werken als zelfstandige.

De KWBN werft potentiële FitStap-coaches voor het opleidingsweekend via de wandeltrainers die bij de KWBN zijn aangesloten en via hardlooptrainers bij samenwerkingspartner de Atletiekunie. In de loop van 2018 zijn daar nieuwe samenwerkingspartners bij gekomen zoals NL-actief, Reumafonds, Nederlandse Vereniging van Diëtisten, gezondheidszorg, zelfstandigen op het gebied van leefstijl.

Met het speciale opleidingsweekend waarborgt de KWBN de vereiste kennis en vaardigheden van FitStap-coaches om alle fasen van FitStap uit te kunnen voeren van werving, uitvoering, evaluatie tot en met vervolgaanbod.

Met de materialen voor coaches in het dashboard van de app waarborgt de KWBN een standaard implementatie volgens de gewenste opbouw en met voldoende diepgang (zie dit hoofdstuk onder Materialen). Ook zijn de projectleider en administratieve medewerkers van de KWBN beschikbaar voor extra ondersteuning en organiseert de KWBN bijscholingen.

De KWBN ondersteunt de FitStap-coaches met de volgende materialen:

Werving

  • Werkblad voor het opzetten van een lokaal netwerk
  • Algemene presentatie voor informeren en enthousiasmeren netwerkpartners
  • Landelijk platform www.fitstap.nl
  • Template voor persberichten, posters en flyers
  • Diverse promotie video’s
  • Digitale marketingcampagnes voor digitale advertenties (bijvoorbeeld Google/Facebook)
  • Format presentatie voor informatiebijeenkomst

Uitvoering

  • Deelnemer heeft toegang tot FitStap app na inschrijving
  • Dashboard voor trainer waarop de volgende items beschikbaar zijn:
  • Handleiding voor uitvoering programma
  • 12 uitgewerkte lesvoorbereidingsformulieren voor begeleide wandeltrainingen
  • Samenvattend totaaloverzicht (tabel periodeplan)
  • Chatfunctie
  • Overzicht van deelnemers per groep
  • Inzicht in voortgang zelfstandige opdrachten per deelnemer (en per groep)
  • Landelijk platform www.fitstap.nl met o.a. een speciale coaching pagina met een overzicht van alle beschikbare materialen. De materialen (documenten, handleidingen, geluidsopnames Shuttle-walk test) zijn hier te downloaden. De URL is www.fitstap.nl/coaches
  • Intakeformulier (met o.a. PAR-Q) om beginsituatie te bepalen
  • Facebookgroep met toegang voor FitStap-coaches met licentie

Evaluatie

  • Digitaal audiobestand met Shuttlewalktest met bijbehorend protocol en formulier voor week 1 en 12
  • Digitale effectevaluatievragenlijst voormeting voor deelnemers met o.a. SQUASH-vragenlijst
  • Topiclijst voor mondelinge evaluatie tijdens laatste bijeenkomst
  • Digitale procesevaluatievragenlijst voor coaches
  • Digitale procesevaluatievragenlijst voor deelnemers, gecombineerd met
  • Digitale effectevaluatievragenlijst nameting voor deelnemers met o.a. SQUASH-vragenlijst

Vervolg

  • Reader; Hoe zet ik een wandelgroep op?

Belangrijke documenten

Organisatie

Contactpersonen


Beoordeling / erkenning

  • Goed onderbouwd
Dit is een erkende interventie